Categorie: Economie

Oorspronkelijke tekst (Engels): The Guardian, 3 februari 2021

door Evgeny Morozov

Evgeny Morozov is de oprichter van de Syllabus, en de auteur van verschillende boeken over technologie en politiek

Net als Uber, Airbnb of WeWork biedt de beursmakelaarsapp Robinhood slechts een illusie van democratie

De GameStop-saga is, ondanks alle verwoestingen die zij op de wereldmarkten heeft aangericht, niet alleen een verhaal van idealistische individuele beleggers die een stel arrogante hedgefondsen hebben vernederd. Hoe dan ook voelt het als een onaangekondigd vervolg op de rellen van 6 januari op Capitol Hill: in beide gevallen ging het om een horde woedende, grofgebekte socialemedia-verslaafden die de heiligste instellingen van het diepgaand verafschuwde establishment belegerden.

Maar terwijl de relschoppers in Washington alom werden veroordeeld, is het degenen die de virtuele kruistocht tegen Wall Street ondernamen veel beter vergaan. Door de aandelen van stoffige, worstelende bedrijven te verdedigen tegen hebzuchtige hedgefondsen, hebben zij enige sympathie losgemaakt door het hele politieke spectrum heen.

De voornaamste les van de twee rellen, althans voor de digitale tegencultuur, lijkt duidelijk. De ware sjamanen van de anti-establishment-rebellie moeten vandaag de dag de kunst beheersen van het handelen in aandelenopties en derivaten, en niet die van het beklimmen van muren en het zwaaien met Confederatie-vlaggen. De revolutie mag dan gelivestreamd, getweet en uitgezonden worden, het is waarschijnlijk nog steeds een goed idee om een back-up te maken van die Excel-spreadsheet.

Dat de kruistocht van GameStop waardig lijkt, heeft deels te maken met de – op zijn zachtst gezegd – nogal controversiële reputatie van de hedgefondssector. Er is echter nog een andere, minder voor de hand liggende reden voor de bijval in de publieke sfeer: velen van ons zijn betoverd door de retoriek van ʻdemocratiseringʼ die gepaard is gegaan met de opkomst van goedkope online beursmakelaarsplatforms.

Eén zoʼn platform – Robinhood – heeft gezorgd voor de cruciale digitale infrastructuur achter de GameStop-rebellie, door gewone mensen in staat te stellen via hun telefoon voor kleine bedragen aandelen in bedrijven te kopen. De missie van het platform, die de oprichters de afgelopen jaren bijna ad nauseam hebben herhaald, is het ʻdemocratiseren van de financiële sector.ʼ

Op het eerste gezicht lijkt dit een natuurlijk uitvloeisel van de verheven missie van indexfondsen zoals Vanguard uit het begin van de jaren zeventig. In die tijd ging het om het idee om veilige financiële instrumenten te creëren, die het voor gewone mensen heel eenvoudig – en goedkoop – zouden maken om in de aandelenmarkt te beleggen, zonder veel voorkennis of expertise te hoeven vergaren.

Robinhood ziet zichzelf echter niet als het zoveelste saaie en volstrekt verwaarloosbare beursmakelaarskantoor op Wall Street. Het wil eerder gezien worden als een revolutionaire, ontwrichtende kracht uit Silicon Valley. Als je als zoʼn digitaal platform wordt gezien, doet dat wonderen voor je waardering: de benchmark is Amazon, niet een of ander onbekend beleggingsfonds.

Robinhoods democratiseringsretoriek moet dus in een ander licht worden gezien. De stamboom van Robinhood wijst eerder in de richting van Uber, Airbnb en WeWork dan in die van Vanguard of BlackRock. Al deze digitale bedrijven beloofden het een of het ander te zullen ʻdemocratiserenʼ – het vervoer, huisvesting, kantoorruimte – en dat ook snel te zullen doen.

Al spoedig kon deze ontluikende industrie, met haar zoete belofte van democratie als dienst, zich niet meer inhouden: het wereldwijde streven naar de democratisering van het uitlaten van honden, babysitten, sapmaken en de was doen was begonnen. Deze doelen werden nagestreefd met behulp van durfkapitalisten en diverse institutionele beleggers die, onder druk gezet door de lage rente als gevolg van de wereldwijde financiële crisis, steeds minder goed wisten waar ze hun geld konden parkeren.

Dit was echter niet het hele verhaal: de drang om alles te democratiseren werd ook aangewakkerd door onwrikbare bakens van de liberale democratie als de regering van Saoedi-Arabië. Door een partnerschap aan te gaan met de Japanse SoftBank financierde Saoedi-Arabië deze mythe door miljarden te pompen in bedrijven als Uber en WeWork.

Deze enorme toevloed van geld, in combinatie met werkelijk nieuwe bedrijfsmodellen die bepaalde diensten waar voorheen voor betaald moest worden nominaal gratis maakten, creëerde een illusie van vooruitgang en sociale mobiliteit. Veel digitale platforms werden zwaar gesubsidieerd door hun kapitaalkrachtige geldschieters of brachten helemaal niets in rekening; de gederfde inkomsten moesten worden gecompenseerd door gebruikersgegevens en meer geavanceerde diensten te gelde te maken.

Het onvermijdelijke proces van ʻdemocratisering,ʼ dat door alle platforms werd aangeprezen als bewijs van hun eigen sociaal-progressieve aard, was dikwijls het resultaat van eenvoudige rekensommetjes. In gevallen als WeWork klopten die rekensommetjes niet eens. Of Robinhood, dat nu in grote haast 1 miljard dollar extra heeft binnengehaald, meer geluk zal hebben, valt nog te bezien.

Voor de meeste van deze bedrijven hebben de zoete beloften van ʻdemocratiseringʼ dergelijke wiskunde irrelevant gemaakt, althans op de korte termijn. Dit verklaart waarom de tech-industrie is uitgegroeid tot de belangrijkste leverancier van populisme over de hele wereld.

Dit lijkt misschien een overdrijving. We zijn geneigd het gevreesde P-woord te reserveren voor de Bannons, Orbáns en Erdoğans van deze wereld, maar moeten we Bezos of Zuckerberg – en het in aandelen handelende Robinhood-leger – niet eveneens in deze termen benoemen?

Dat kunnen we en dat zouden we ook moeten doen. Nu alle ogen gericht zijn op het Trump-populisme – primitief, giftig, nativistisch – hebben we de rol van de platforms in de opkomst van een ander, nogal afwijkend type populisme volledig over het hoofd gezien: dat populisme is verfijnd, kosmopolitisch en stedelijk. Dit ʻplatform-populisme,ʼ dat zijn oorsprong vindt in Silicon Valley, heeft zich kunnen ontwikkelen door verborgen, reactionaire krachten te ontwrichten die vooruitgang en ʻdemocratiseringʼ in de weg staan – door de krachten van digitale technologieën te ontketenen.

Het platformpopulisme wordt aangedreven door de bijna samenzweerderige overtuiging dat de wereld niet is wat hij lijkt. De gevestigde bedrijven – taxiʼs, hotels, hedgefondsen – zouden de regels van het spel zodanig veranderd hebben dat hun eigen belangen worden bevoordeeld. Alleen door ze te ontwrichten kan men hopen alle voordelen te oogsten die digitale technologieën mogelijk maken. Met dit doel voor ogen beloven de platforms de krachten van het kapitalisme te ontketenen om deze woeste overblijfselen van de vroegere, pre-digitale cultuur te beschaven.

Een groot deel van de rigiditeit van de pre-digitale gevestigde machten zou het gevolg zijn van de regelgeving die door democratische (zij het kapitalistische) staten is opgelegd. Maar in de omgekeerde wereld van het platform-populisme is het verzet tegen democratische regelgeving, door de onderwerping daarvan aan de aanhoudende economische druk van de kapitalistische concurrentie, een onweerlegbaar bewijs voor ʻdemocratisering.ʼ Vandaar het verzet van sommige van deze bedrijven tegen wetgeving die is bedoeld om hen ertoe te bewegen hun gig economy-werknemers als echte werknemers te behandelen.

Dat veel van de retoriek van het platformpopulisme vals is en dat de uiteindelijke winnaars partijen als SoftBank en Saoedi-Arabië zullen zijn, doet er niet veel toe. Bij het platformpopulisme, dat geen eigen coherente politieke ideologie heeft, gaat het om het proces, niet om de resultaten. Het doel is om te bewijzen dat, ondanks alle machinaties van overheidsbureaucraten met hun vervelende regelgeving, onze individuele daadkracht nog steeds springlevend is. Het is zeker niet de bedoeling deze daadkracht in te zetten voor de verwezenlijking van een bepaalde politieke agenda op de langere termijn.

Veel van de boze kruisvaarders die het opnemen tegen de hedgefondssector zijn zich er dus zeker van bewust dat hun winsten tijdelijk en vluchtig zullen zijn. Maar wie kan hen het plezier ontzeggen van het bevestigen van hun eigen macht door ʻde man een oor aan te naaien,ʼ terwijl ze weten dat de enige langetermijnwinst van dit proces andere hedgefondsen ten goede zal komen, zoals BlackRock, dat naar schatting miljarden heeft verdiend aan de stormloop op GamesStop? In plaats van een welgemeende poging om de democratie te verdiepen blijkt het platformpopulisme een kluchtige – zij het zeer winstgevende – theatervoorstelling.

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst (Engels): Jacobin, 27 januari 2021

door Doug Henwood

Doug Henwood redigeert Left Business Observer en is de gastheer van Behind the News. Zijn jongste boek is My Turn.

De online-grappenmakers achter de grote GameStop-zeepbel van 2021 gaan waarschijnlijk veel geld verliezen. Maar ze hebben de wereld een dienst bewezen door ons te herinneren aan de volslagen nutteloosheid van de aandelenmarkt, een institutie die geen ander doel dient dan een klein aantal mensen rijk maken die dat niet verdienen.

Wie had gedacht dat GameStop zelf zoʼn spelletje zou worden?

Afgelopen zomer werd de videogamewinkel gezien als een wegkwijnend bedrijf. Het verloor geld, de omzet was al jaren aan het dalen en de aandelen werden verhandeld voor ongeveer 4 dollar per stuk. Op het moment dat ik dit schrijf worden de aandelen verhandeld voor 339 dollar per stuk. Eén dag geleden was dat nog 148 dollar. Geen slecht rendement binnen één etmaal, 129 procent. Drie dagen eerder stond het op aandeel nog op 38 dollar. In een week tijd is de koers bijna vertienvoudigd. Maar waarom?

Om dat te kunnen beantwoorden moet ik het concept van short selling uitleggen, dat de meeste burgers bijna onbegrijpelijk vinden. Een shorttransactie is een weddenschap dat een aandeel (of een ander speculatief activum, zoals een obligatie of goud) in prijs zal dalen. Maar om die weddenschap aan te gaan, moet je iets verkopen dat je nog niet bezit, wat geen normaal gedrag is. Om dit te verwezenlijken moet je de aandelen lenen van iemand die ze wel bezit. Zoals bij elke lening moet je rente betalen over het geleende goed. En je moet ook wat onderpand in bewaring geven bij je beursmakelaar, als garantie dat je het geld kunt terugbetalen. De hoop is dat de koers zal dalen, en dat je de aandelen tegen een lagere koers zult kunnen kopen. Je winst is het verschil tussen de oorspronkelijke verkoopprijs en de uiteindelijke aankoopprijs, minus de rente die je op het geleende goed hebt betaald.

Maar wat als je het mis hebt en de koers stijgt? Dan zit je in de problemen. Wanneer je een aandeel koopt, loopt je altijd het risico dat je de volledige aankoopprijs zult verliezen – maar nooit méér dan dat. Bij short selling is er, als je ongelijk blijkt te hebben, geen vooraf bepaalde limiet aan wat je kunt verliezen als de koers blijft stijgen. En als de koers blijft stijgen, zal je makelaar meer onderpand eisen in de vorm van echt geld. Je hebt dan de keuze tussen opgeven – je shortpositie afdekken en je verlies nemen – of meer onderpand in een verliesgevende positie blijven steken, in de hoop dat de zaken tenslotte in je voordeel zullen veranderen.

Terug naar GameStop. In augustus vorig jaar begon belegger Ryan Cohen, die de online dierenvoedingshandel Chewy oprichtte en met een mooie winst verkocht, GameStop-aandelen te kopen. Hij zei tegen het bedrijf dat het mee moest gaan met het digitale tijdperk, veel winkels moest sluiten en online moest gaan. Beleggers, die een betere toekomst verwachtten voor de kwakkelende detailhandelaar, kochten de aandelen, waardoor de koers eind november verdrievoudigd was. Dat was wellicht ongerechtvaardigd optimisme, maar niet buitensporig. Maar sommige hedgefondsen, met name Melvin Capital Management, begonnen GameStop te shorten, omdat ze dachten dat de verhalen over het herstel niet klopten.

En toen verschenen de habitués van subreddit Wall Street Bets ten tonele, met een gebruiker die bekend is onder de naam DeepFuckingValue als een van de aanvoerders, die het aandeel begonnen op te hemelen en aandelen begonnen te kopen. Ze werden niet alleen gemotiveerd door het vooruitzicht om geld te verdienen, maar ook door het plezier (de ʻlulzʼ) van het failliet laten gaan van een paar hedgefondsen. Ze begonnen het aandeel in grote hoeveelheden op te kopen. De daaropvolgende koersstijging dwong shorters zoals Melvin om zich in te dekken. Hun vraag naar het aandeel deed de koers exploderen.

GameStop is daardoor een van de grootste zeepbellen van onze tijd geworden. Op dinsdag 26 januari werden er meer aandelen van GameStop verhandeld dan van Apple, het duurste bedrijf ter wereld, met een totale marktwaarde die 108 keer hoger ligt dan die van de detailhandelaar. Zoals James Mackintosh van de Wall Street Journal het formuleerde, duiden de koersstijging en het handelsvolume samen op ʻwijdverspreide verstoringen van het oordeelsvermogen van mensen.ʼ

Zeepbellen zoals deze eindigen altijd in een crash, en de Reddit-gebruikers die hun aandelen nog niet verkocht hebben zullen achterblijven met een lege portemonnee. (Verrassend genoeg lijkt het nieuws dat Melvin zijn short-positie op de avond van dinsdag 26 januari heeft afgewikkeld de feestelijkheden niet te hebben getemperd. Een zeepbel houdt meestal veel langer aan dan de meeste rationalisten kunnen voorspellen). Intussen is het grappig om sommige Wall Streeters te zien klagen dat er iets oneerlijks in deze actie schuilt, omdat dit het soort spelletjes is dat zijzelf voortdurend met elkaar en met het grote publiek spelen. Ze praten aandelen omhoog of omlaag, afhankelijk van hun belangen, en spannen voortdurend samen tegen wat zij zien als zwakke of kwetsbare spelers. De speculanten met namen als DeepFuckingValue, die hen nu pijn laten lijden, zijn in hun ogen alleen het verkeerde soort mensen, want ze wonen niet in Greenwich, in een huis met een garage voor twintig autoʼs.

Nog amusanter zijn de serieuze types die denken dat deze spelletjes op de een of andere manier de werking van de aandelenmarkt verstoren. Zoals columnist Josh Barro van Business Insider op Twitter verklaarde: ʻIk weet dat mensen denken dat dit leuk is, maar – waarom hebben we een aandelenmarkt? Zodat productieve bedrijven kapitaal kunnen ophalen om nuttige dingen te doen. Als de aandelenprijs losgekoppeld is van de fundamentele waarde (Gamestop is nu bijna evenveel waard als Best Buy), dienen de markten de reële economie slechter.ʼ

Wat grappig is aan deze opmerkingen, afgezien van hun serieusheid temidden van alle kolder, is dat de aandelenmarkt bijna niets te maken heeft met het aantrekken van geld voor productieve investeringen. Bijna alle aandelen die op de markt verhandeld worden, inclusief die van GameStock, zijn al jaren geleden uitgegeven, wat betekent dat bedrijven geen dubbeltje van de dagelijkse aandelenhandel zien. Bedrijven geven af en toe aandelen uit, bij zogenaamde beursintroducties (IPOʼs), maar volgens de data van hoogleraar financiën Jay Ritter hebben IPOʼs de afgelopen twintig jaar in totaal 657 miljard dollar opgebracht, nog geen 2 procent van de totale bedrijfsinvesteringen in zaken als gebouwen en apparatuur in diezelfde periode. In tegenstelling tot Barroʼs voorstelling van zaken financieren bedrijven in de echte wereld bijna al hun investeringsmiddelen intern, via de winst. In plaats van geld bij de aandeelhouders op te halen, bezorgen bedrijven die aandeelhouders juist grote hoeveelheden geld. Sinds 2000 hebben de vijfhonderd grote bedrijven die samen de Standard & Poor’s 500-index vormen, 8,3 biljoen dollar uitgegeven aan het opkopen van hun eigen aandelen om de koers ervan op te drijven – ruim de helft van hun winst in die periode, en gelijk aan bijna 20 procent van de bedrijfsinvesteringen in die twee decennia. Het terugkopen van aandelen maakt niet alleen de aandeelhouders gelukkig, maar vult ook de salarissen van de CEOʼs aan, aangezien bazen tegenwoordig voornamelijk in aandelen worden betaald.

Afgezien van de ʻlulzʼ is dit drama, net als de schijnbaar eindeloze stijging van de aandelenkoersen sinds 2009, die slechts kort werd onderbroken door de COVID-19-paniek van afgelopen maart, een teken van een financieel systeem dat totaal geen voeling meer heeft met de economische realiteit. Biljoenen aan overheidssteun aan bedrijven en injecties van de Federal Reserve (het federale stelsel van Amerikaanse centrale banken) in de financiële markten hebben een monsterlijke geldstroom op gang gebracht, die nergens anders heen kan dan naar speculatieve activa, op een moment dat de ICʼs overbelast zijn en 24 miljoen mensen aan enquêteurs van het Census Bureau vertellen dat ze moeite hebben om genoeg te eten te krijgen. Barro zou er beter aan doen zich dáár zorgen over te maken.

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst (Engels): The Guardian, 30 januari 2021

door Brett Scott

Brett Scott is een voormalig beursmakelaar en de auteur van The Hereticʼs Guide to Global Finance

Toen ik nog in de financiële wereld werkte, was het een veelgehoorde grap dat daghandelaren – kleine ʻretail-tradersʼ – als kevers de stront uitpluizen van de grote fondsen die de echte drijvende kracht achter de markten zijn. Zij bevinden zich in een zwakke positie, gezien hun gebrek aan kapitaal en coördinatie, maar een hele industrie van ʻretail brokersʼ (kleine beursmakelaars) – tegenwoordig geïllustreerd door bedrijven als Robinhood – is bedoeld om de mythe van hun heldenstatus te cultiveren.

Dat is de reden dat het GameStop-verhaal opvalt. In zijn boek Liarʼs Poker beschreef voormalig Wall Street-broker Michael Lewis machtige handelaren die voor grote investeringsbanken werken als ʻbig swinging dicksʼ (grote zwaaiende lullen), maar de aantrekkingskracht van de GameStop-saga vloeit voort uit het feit dat een zwerm ʻkleine zwaaiende lullenʼ zich schijnbaar heeft verenigd tot één gigantische zwaaiende lul die de zwaartekracht trotseert om de koers van een aandeel ver boven de werkelijke onderliggende waarde te laten uitstijgen.

Aandelenhandelaren zijn er in twee soorten. De eerste soort bestaat uit detectives, die het bedrijf waar een aandeel betrekking op heeft bestuderen, een proces dat ʻfundamentele analyseʼ wordt genoemd. De tweede soort doet aan ʻtechnische analyses,ʼ waarbij ze de acties bestuderen van degenen die aan fundamentele analyses doen. Daghandelaren zijn berucht om hun voorkeur voor technische analyses, omdat ze geen toegang hebben tot bedrijven of analistenteams, en dus gedwongen zijn op fora samen te komen om grafieken te bespreken die de acties van andere handelaren weergeven.

Dit is waar veel marktsurrealisme ontstaat, want het blijkt dat al die grafieken waar technische handelaren naar kijken ook de acties weerspiegelen van andere technische handelaren. Als handelaren naar handelaren kijken die naar handelaren kijken, in plaats van naar het bedrijf in kwestie, komt de markt in een schemerzone terecht.

Dat is gebeurd in het geval van GameStop. De aandelenkoers heeft zich bijna volledig losgemaakt van het bedrijf zelf, maar iedereen is zich daar door een merkwaardige speling van het lot bewust van geworden, en in plaats van zich terug te trekken hebben beleggers dit feit met nihilistische uitbundigheid omarmd. De stijging van de aandelenkoers van GameStop stond symbool voor pure ʻirrationaliteitʼ – alles wat volgens de economieboeken niet zou mogen gebeuren. Daarom lijkt het zo symbolisch. Maar waar is het een symbool van?

Een populaire interpretatie op dit moment is dat het om een David-en-Goliath-achtig gevecht gaat tegen hedgefondsen die hebben ingezet op een daling van de aandelenkoers door middel van ʻshorten.ʼ Beschouw shorters als mensen die kaartjes voor een concert lenen, die aan de deur verkopen aan mensen die proberen binnen te komen, vervolgens aan iedereen vertellen dat het theater in brand staat, om daarna buiten te wachten om ze tegen een uitverkoopprijs terug te kopen, alvorens ze weer terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaren en er met de winst vandoor te gaan.

In dit geval stonden de shorters ʻaan de theaterdeur te wachtenʼ om de GameStop-aandelen te kopen waarop ze ʻshort waren gegaanʼ (waartegen ze hadden gespeculeerd). Citron, het hedgefonds dat in dit verhaal verwikkeld is geraakt, maakt fundamentele analyses alvorens short te gaan en verspreidt het nieuws vervolgens luidkeels onder technische handelaren, in de hoop dat zij naar de uitgang zullen vluchten. Maar om een of andere reden besefte de kudde nu echter dat Citron en vele andere short-sellers stonden te popelen om de aandelen terug te kopen, en in plaats van zich naar de uitgang te haasten om hen in staat te stellen te cashen, trokken ze zich terug en sloten ze zichzelf in het theater op, wetende dat de short-sellers zich uiteindelijk ʻhet theater inʼ zouden moeten haasten om de aandelen terug te kopen, wat tot een zogeheten short squeeze zou leiden.

Het GameStop-verhaal is interessant, omdat het door memes werd aangedreven. De daghandelaren hebben gebruik gemaakt van de gilde-achtige, tribale structuren van Reddit en de gemeenschap van gamers om zichzelf te transformeren in die ʻreusachtige zwaaiende lulʼ die zich te weer stelt tegen de grote lullen van de hedgefondsen.

Lul-metaforen zijn toepasselijk, omdat de daghandel altijd een rijk van mannenbroeders is geweest, en hierin ligt nóg een mogelijke interpretatie van de gebeurtenissen besloten. Vroeger maakte de industrie van retail brokers bijna uitsluitend gebruik van machobeelden om mannelijke handelaren op pad te sturen om de markten te bevechten, maar sommige platforms die centraal staan in het GameStop-verhaal zijn een beetje anders. Robinhood was een van de eerste ʻwokeʼ-handelsapps, gericht op millennials. Die speelde in op een emo-versie van het ʻbullshit jobsʼ-verhaal, dat zegt dat je baan zinloos is: stop met werken voor de man en word zelf de Man, door naadloos kleine stukjes van allerlei bedrijven op te kopen.

De laatste jaren is er een spervuur van artikelen verschenen over het populisme van boze mannen aan wie allerlei dingen zouden zijn beloofd. Die verhalen zijn meestal metaforisch – er is niet echt iets beloofd – maar als het op daghandel aankomt, zijn ze heel letterlijk: de industrie van retail brokers belooft letterlijk ontsnapping aan de sleur, door mannen te vertellen dat ze voorbestemd zijn voor grootse marktprestaties.

Deze industrie wordt echter niet voor niets ʻretailʼ genoemd: grote spelers willen niets te maken hebben met de kleine man. Zij vertrouwen erop dat de retail-firmaʼs de daghandelaren in gesloten ecosystemen opsluiten waarin ze elkaar kunnen bevechten, terwijl die retail-firmaʼs vergoedingen en rentebetalingen opstrijken, alvorens ze het resterende risico op de feitelijke markten onderbrengen.

GameStop zou wel eens een reactie kunnen zijn tegen de zinloosheid van de daghandel. In plaats van je te behoeden voor bullshit jobs is die daghandel zelf een bullshit job, en de enige manier om er tijdelijk mee te winnen is niet door jezelf in de strijd te gooien tegen ʻde markt,ʼ maar door samen te werken in een zwerm.

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst (Engels): The New Yorker, 28 januari 2021

door John Cassidy

John Joseph Cassidy (geboren in 1963) is een Amerikaanse journalist die stafschrijver is bij The New Yorker. Hij is de auteur van Dot.con: The Greatest Story Ever Sold en How Markets Fail: The Logic of Economic Calamities.

Na het sluiten van de beurs op woensdag 27 januari werd er flink feest gevierd op r/WallStreetBets, het Reddit-messageboard dat populair is bij kleine beleggers die hebben geboden op de aandelen van GameStop, een videogame-retailer die hard is getroffen door de coronavirus-pandemie. Een paar weken geleden werd het aandeel verhandeld voor nog geen twintig dollar. Sindsdien is de koers sterk gestegen, en op woensdag schoot hij ruim honderd procent omhoog, om te sluiten op 347,51 dollar, na het nieuws dat een paar short-sellers – Wall Street-handelaren die gokken op dalende aandelenkoersen – hun negatieve weddenschappen hadden afgewikkeld en grote verliezen hadden geleden. ʻDit is groter dan wij allemaal. Als we klaar zijn met GMEʼ – het aandelensymbool voor GameStop – ʻhalen we heel fuxking Wallstreet onderuit! Get Fxked!,ʼ schreef een Reddit-gebruiker, gebruikmakend van een kortere versie van de denigrerende aanduiding die veel Reddit-gebruikers op ironische wijze op zichzelf toepassen. Een ander schreef: ʻDe markt is gesloten, jongens, haal wat frisse lucht binnen en eet wat groenten. Morgen is er weer een grote dag.ʼ

Er spelen hier twee verhalen door elkaar. Het verhaal dat de aandacht heeft getrokken van iedereen, van Elon Musk tot Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez, is een David en Goliath-verhaal, waarin de beleggers in GameStop worden gezien als underdogs die strijden tegen de reuzen van Wall Street. Door zich te verenigen zijn de day-traders er onlangs in geslaagd enkele slecht presterende aandelen, zoals GameStop, Blackberry en AMC Entertainment Holdings, op te krikken en daardoor enkele short-sellers te verslaan. ʻIndividuele beleggers zijn aan de winnende hand – althans voorlopig – en genieten ervan,ʼ aldus de Wall Street Journal.

Er zijn genoeg redenen om boos te zijn op Wall Street. Maar wat voor soort overwinning was dit? Donderdagochtend kelderde de koers van GameStop met vijftig procent, nadat TD Ameritrade en Robinhood, de populaire beurs-app, beleggers de mogelijkheid hadden ontnomen om in bepaalde aandelen te handelen. Het aandeel bleef verhandeld worden op andere platforms, en de koers veerde vervolgens weer op – rond het middaguur werd het aandeel tegen een koers van ruim tweehonderdvijftig dollar verhandeld. Toch zaten sommige mensen die woensdag hadden ingekocht met aanzienlijke verliezen, die wel eens groter zouden kunnen worden als ze niet snel verkopen. (Vóór de afgelopen paar weken was GameStops all-time high ongeveer zestig dollar). Een gebruiker van Reddit zei: ʻIK HEB GEEN GELD MEER, BEN 50 PROCENT GEZAKT, EN PROBEER ME STAANDE TE HOUDEN. WIJ GAAN WINNEN, JONGENS!!!ʼ

Het grotere verhaal is dat de Amerikaanse aandelenmarkt in de greep is van wat Charles Mackay, een negentiende-eeuwse historicus van financiële manieën, ʻde waanzin van de massaʼsʼ heeft genoemd. De GameStop short squeeze staat niet op zichzelf. Al bijna een jaar lang bieden beleggers aandelen in bedrijven als Tesla, Shopify en Snap op tot koersen die weinig verband meer houden met de werkelijke winstvooruitzichten van de onderliggende bedrijven. En het zijn niet alleen kleine beleggers die aan deze waanzin hebben deelgenomen. Naast de short-sellers, die relatief gering in aantal zijn, hebben veel professionele beleggers het speculatieve spel meegespeeld, ook al weten ze dat het waarschijnlijk slecht zal aflopen.

Bijna twintig jaar geleden schreef ik een boek getiteld ʻDot-Con: How America Lost Its Mind and Money in the Internet Era.ʼ Tussen januari 1998 en maart 2000 organiseerden honderden nieuwe internet-startups een beursgang, en de koersen van veel van deze bedrijfjes schoten omhoog. In dezelfde periode stegen de koersen op de Nasdaq-beurs, waar veel van deze aandelen verhandeld werden, met ongeveer honderdtwintig procent, en gingen grote aantallen gewone Amerikanen aan daghandel doen om geld te verdienen. Het is deze keer nog niet zo ver doorgeslagen. Maar vergis je niet: we zijn al een aardig eind op weg. Sinds medio maart dit jaar, toen de eerste golf van het coronavirus woedde, zijn de koersen op de Nasdaq met bijna honderd procent gestegen, ondanks een diepe recessie. (Onlangs heeft het ministerie van Handel bekendgemaakt dat het bruto binnenlands product in 2020 met 3,5 procent is gedaald, de grootste daling sinds 1946). In de afgelopen twaalf maanden zijn er meer I.P.O.ʼs geweest dan in welke periode ook sinds 1999, en is de daghandel opnieuw populair geworden. Wat dat laatste betreft, is het belangrijkste verschil deze keer technologisch van aard. Dankzij handelsapps zoals Robinhood, en de afschaffing van commissiekosten voor veel online-aandelenhandel, kunnen mensen van minuut tot minuut speculeren terwijl ze thuis op de bank zitten, in plaats van gebruik te moeten maken van commerciële handelsfaciliteiten, zoals eind jaren negentig het geval was.

Voortbouwend op het werk van de econoom Hyman Minsky en de economisch historicus Charles Kindleberger kunnen we zeggen dat bijna alle speculatieve manieën in vier fasen verlopen: verandering, hausse, euforie, en crash. Een verandering doet zich voor als de verwachtingen van de mensen over hun toekomst een wijziging ondergaan. In dit geval heeft de pandemie de thuisblijf-economie gecreëerd en de Federal Reserve (de Fed, het federale stelsel van Amerikaanse centrale banken) ertoe aangezet de kortetermijnrente tot bijna nul te verlagen en biljoenen dollars in de financiële markten te pompen, via een beleid dat bekend staat als kwantitatieve versoepeling. Sinds maart zitten we in een periode van hoogconjunctuur, waarbij de prijzen de hoogte in schieten, scepsis plaats maakt voor hebzucht en steeds meer mensen zich op een opgeblazen markt storten.

Copycat-gedrag ligt ten grondslag aan speculatieve bubbels. Zien hoe anderen schijnbaar makkelijk geld verdienen is de beste manier om mensen ertoe te bewegen risicoʼs te nemen die ze niet volledig begrijpen. ʻIn een laat stadium heeft speculatie de neiging zich los te maken van echt waardevolle objecten en zich te richten op misleidende objecten,ʼ schreef Kindleberger in zijn boek ʻManias, Panics and Crashesʼ uit 1978. ʻEen steeds grotere groep mensen probeert rijk te worden zonder echt inzicht in de processen die hiermee gepaard gaan.ʼ Sommige mensen die aandelen in GameStop hebben gekocht, gaven blijk van een verfijnd begrip van de mechanismen van een short squeeze. Maar alle publiciteit heeft ook veel nieuwelingen aangetrokken. ʻNet twee aandelen gekocht, mijn eerste belegging ooit, en ik voel me ziek maar opgewonden; ik heb steun nodig,ʼ schreef een Reddit-gebruiker. Twee anderen antwoordden: ʻHoud ze vast en geniet ervan,ʼ en ʻIk ben er voor je, broeder.ʼ Dit soort hand-holding is een van de nieuwe aspecten die de huidige technologie heeft voortgebracht. Maar er is absoluut geen reden om te denken dat dit zal kunnen voorkomen dat deze episode van speculatie eveneens zal eindigen in een kostbare crash.

Een van de lessen van het dot-com tijdperk is dat deze afrekening langer op zich kan laten wachten dan je zou denken. Toen de dotcom-zeepbel eind jaren negentig werd opgeblazen, waarschuwden sommige analisten op Wall Street dat die aandelen overgewaardeerd waren en gingen sommige professionele beleggers short. Maar toen de koersen bleven stijgen, verloren veel sceptici hun baan of vielen ze stil. Uiteindelijk kozen veel beleggers, waaronder enkele grote hedgefondsen, eieren voor hun geld en probeerden ze ook mee te surfen op de zeepbel. Iets soortgelijks lijkt nu te gebeuren – en dan heb ik het niet alleen over de hedgefondsen die hun shorts in GameStop hebben afgewikkeld. Veel grote institutionele beleggers profiteren nu al maandenlang van de opmerkelijke koersstijging van tech-aandelen als Amazon, Apple en Tesla – ondanks de duidelijke risicoʼs van het beperken van hun portefeuilles tot een klein aantal winnaars.

De afgelopen vijftig jaar stond de gemiddelde koers-winstverhouding voor aandelen in de S&P500-index op ongeveer negentien. Bij de opening van de beurs op donderdag 28 januari werd Amazon gewaardeerd op vijfennegentig keer de verwachte winst, Apple op achtendertig keer de verwachte winst en Tesla op ongeveer dertienhonderdzeventig keer. Geloven al die goedbetaalde fondsbeheerders nu echt dat dit veilige beleggingen zijn? Vermoedelijk niet, maar het momentum achter deze aandelen is fenomenaal geweest. Als je probeert de marktindex op kwartaal- of jaarbasis te verslaan – zoals veel professionele beleggers doen – kan het een fatale stap zijn om deze hoogvliegers te mijden, hoe overgewaardeerd ze ook mogen lijken te zijn op basis van deugdelijkere conventionele maatstaven. Dus je blijft maar kopen in de hoop dat je eruit zult kunnen stappen vóórdat de koersen onderuit gaan. Dit is de eigenaardige logica van het collectieve handelen die ik in het verleden ʻrationele irrationaliteitʼ heb genoemd.

De spreekstalmeester van dit circus is de Federal Reserve, die primair verantwoordelijk is voor het monetaire en regelgevende klimaat waarin beleggers – amateurs en professionals – opereren. Maar vandaag doet de Fed, net als eind jaren negentig, zijn uiterste best om niet meer dan een toeschouwer te lijken. Tijdens een persconferentie op woensdag 27 januari, na een vergadering van het beleidscomité van de centrale bank, weigerde Jerome Powell, de voorzitter van de Fed, specifiek commentaar te geven op GameStop. Meer in het algemeen zei hij: ʻAls je kijkt naar wat de koersen de laatste maanden echt heeft aangejaagd, dan is dat niet het monetaire beleid.ʼ Powell zei ook dat de Fed niet overweegt om de marge-vereisten, die de hoeveelheid geld beperken die beleggers van beursmakelaars mogen lenen, te verhogen om speculatie de kop in te drukken.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Powell overtuigend klinkende redenen heeft om een afwachtend beleid te voeren. Nu het land nog steeds gebukt gaat onder het virus en veel mensen zonder werk zitten of anderszins met financiële problemen kampen, willen hij en zijn collega’s zoveel mogelijk steun bieden voor het aantrekken van personeel en het doen van uitgaven. Als zij iets zouden zeggen of doen dat de aandelenmarkt kan afremmen, zouden hun acties een negatief effect kunnen hebben op de rest van de economie, althans op de korte termijn.

Powells bedoelingen mogen dan eerbaar zijn, zijn bewering dat het beleid van de Fed de speculatieve activiteiten niet heeft gevoed, is niet geloofwaardig – en waarschijnlijk ook niet houdbaar. Zoals Powells voorganger Alan Greenspan in het dot-com tijdperk heeft ontdekt, hebben speculatieve bubbels de neiging een eigen leven te gaan leiden. Hoe langer ze worden opgeblazen, des te groter de uiteindelijke ineenstorting, en des te meer negatieve gevolgen er zullen zijn voor de economie – en voor de Amerikanen in het algemeen. Als de voorzitter van de Fed niet nóg meer toekomstige problemen voor ons allemaal wil veroorzaken, zou hij er goed aan doen meer aandacht te besteden aan Reddit.

Vertaling: Menno Grootveld