Auteur: admin

Oorspronkelijke tekst (Engels): Thomas Fazi op Substack, 28 januari 2025

door Maike Gosh

Maike Gosch is communicatiestrateeg en voormalig jurist. Ze heeft onder meer de Duitse Groenen, Wikimedia Duitsland, de Stop TTIP-campagne en het Europees Parlement geadviseerd over onderwerpen als de energietransitie, Europese handelsovereenkomsten en verkiezingscampagnes.

Een nieuw boek onthult hoe de VS en de NAVO Europa altijd hebben beschouwd als een strategisch slagveld in hun conflict met Rusland, zelfs als dat zou leiden tot de volledige vernietiging van het continent.

Iedereen in Europa heeft het op dit moment over oorlog, maar we weten nog veel te weinig over de concrete gevolgen, het mogelijke verloop en de omvang van zo’n eventuele oorlog in en rond ons continent.
Er worden ‘Bunker-apps’ ontwikkeld, ziekenhuizen oefenen ‘triage’ zoals in de tijd van de Covid-19-pandemie, en gevestigde politieke partijen overtreffen elkaar met oproepen tot meer wapenleveranties aan Oekraïne en een verhoging van de defensiebudgetten. De Duitse strijdkrachten plakken steden vol met wervingsadvertenties om jonge mannen te rekruteren. Ondanks de belofte van Donald Trump om de oorlog in Oekraïne snel te beëindigen zodra hij aan de macht zou zijn, blijft Duitsland in de opperste staat van paraatheid. De ‘Zeitenwende’ (keerpunt) die de sociaal-democratische Duitse bondskanselier Olaf Scholz in het voorjaar van 2022 luchthartig afkondigde, lijkt alsnog werkelijkheid te worden.
Er is hier sprake van een interessante dualiteit: aan de ene kant wordt het gevaar van Rusland en van de mogelijke escalatie van de oorlog herhaaldelijk benadrukt om de wapenleveranties aan Oekraïne en de opbouw van de legers van de Europese landen te rechtvaardigen. De vermeende Russische dreiging wordt door de meeste Europese regeringen en media zeer serieus genomen. Anderzijds stuiten pogingen tot de-escalatie, serieuze diplomatieke initiatieven en pogingen om tot een diepgaand begrip van de onderliggende oorzaken van de oorlog te komen op felle weerstand. De reactie op deze pogingen doet denken aan de scènes uit Thomas Vinterbergs film Festen uit de jaren negentig, waarin een zoon zijn familie probeert te confronteren met het seksueel misbruik van zijn vader, om vervolgens met toenemende woede en geweld het zwijgen te worden opgelegd.
Het is begrijpelijk dat degenen die nog altijd pleiten voor vrede veel van de huidige ontwikkelingen en berichten zien als propaganda, bedoeld om het militair-industrieel complex te verrijken, en steun te winnen voor het NAVO-lidmaatschap en uitbreiding van het bondgenootschap – een fenomeen dat Noam Chomsky omschrijft als manufacturing consent. Maar dit betekent niet dat we onze ogen moeten sluiten voor het gevaarlijke spel met vuur waar het huidige buitenlandse beleid van Duitsland en de Europese Unie op neerkomt.
Het nieuwste boek van Jonas Tögel, Kriegsspiele – Wie NATO und Pentagon die Zerstörung Europas simulieren (Oorlogsspelletjes – Hoe de NAVO en het Pentagon de vernietiging van Europa simuleren) vult een belangrijke leemte in het publieke debat. De auteur geeft een inzichtelijk overzicht van de militaire planning en strategieën in Europa, en pleit tegelijkertijd hartstochtelijk voor vrede.
Jonas Tögel is Amerikanist en propagandaonderzoeker. Hij is gepromoveerd op het onderwerp soft power en motivatie, en werkt als onderzoeksmedewerker aan het Instituut voor Psychologie van de universiteit van Regensburg. Zijn onderzoek richt zich op soft power-technieken, nudging en propaganda. Daarnaast is hij de auteur van de bestseller Kognitive Kriegsführung (‘Cognitieve oorlogsvoering,’ 2023), waarin hij de vaak over het hoofd geziene propaganda-activiteiten van westerse regeringen en inlichtingendiensten blootlegt.
Ik keek dan ook reikhalzend uit naar zijn nieuwste werk en was aanvankelijk verbaasd dat Tögel niet begint met NAVO-propaganda, maar met een overzicht van militaire oefeningen en oorlogsscenario’s voor een conflict tussen het Westen en Rusland. Hoe relevant is het om je te verdiepen in de militaire geschiedenis, die soms teruggaat tot de negentiende eeuw? De wereld verandert snel, en de situatie in Oekraïne en Europa is voortdurend in beweging. Misschien is de oorlogsdreiging volgende maand wel geweken, als Trump op een wit paard komt aanrijden en een vredesverdrag tevoorschijn tovert.
Maar al na een paar bladzijden had Tögel me overtuigd. Hij begint met de ‘Heartland Theorie’ van de geograaf Halford John Mackinder uit 1904. Deze theorie, die misschien niet bij veel lezers bekend is, stelt dat de uitgestrekte en grondstoffenrijke landmassa van Eurazië de grote spil of het ‘heartland’ van de wereldpolitiek is. Wie dit gebied beheerst, kan de wereld beheersen. Het Britse imperium (en later het Amerikaanse imperium) kan alleen echt bedreigd worden vanuit dit gebied.
Drie punten die Mackinder naar voren bracht blijven opvallend actueel:

1. Hij stelde dat deze regio een even centrale strategische positie had voor de wereldpolitiek als Duitsland voor Europa.
2. Hij waarschuwde voor Chinese controle over het heartland en beschreef het resulterende rijk als een ‘geel gevaar dat de vrijheid van de wereld bedreigt.’ Tögel benadrukt terecht hoe deze xenofobe retoriek het westerse geopolitieke discours vandaag de dag nog steeds bepaalt.
3. Hij waarschuwde voor een mogelijke alliantie tussen Rusland en Duitsland en beschouwde die als een van de ernstigste bedreigingen voor de stabiliteit in de wereld.

Tögel verbindt deze historische perspectieven met de hedendaagse geopolitiek en toont hun relevantie aan. In 2015 verklaarde George Friedman, de oprichter van de denktank Stratfor, bijvoorbeeld:

Het allesoverheersende belang van de Verenigde Staten, waarvoor we een eeuw lang oorlogen hebben gevoerd – de Eerste, de Tweede en de Koude Oorlog – was de relatie tussen Duitsland en Rusland, omdat zij samen de enige kracht zijn die ons zou kunnen bedreigen. En we moeten ervoor zorgen dat dat niet gebeurt.

Je ziet dus dat wat Jonas Tögel hier heeft opgegraven een zeer interessant licht werpt op de huidige gebeurtenissen. In deze context wordt vaak de beschuldiging geuit dat dit (ofwel) ‘extreem-rechtse’ of pro-Russische verhalen zijn – dat de VS willen voorkomen dat Rusland en Duitsland hun krachten bundelen. Het zou echter correcter zijn om te spreken van Anglo-Amerikaanse narratieven, zoals Tögel aantoont.
Nu zijn er de laatste jaren al eerder een paar boeken over geopolitiek verschenen die het onderwerp van de ‘heartland’-theorie behandelen, maar dit was slechts de inleiding van het onderhavige boek. Daarna volgen een overzicht en een analyse van de militaire planningsspelletjes van het Westen en de NAVO tijdens de Koude Oorlog. Nu zou je denken dat dit vooral interessant is voor militaire historici, maar ook hier wordt veel spannende informatie opgedist die ik in ieder geval nog niet kende en die een helder licht werpt op de huidige situatie op het gebied van de geopolitiek en de militaire strategie in Europa. Ik had bijvoorbeeld nog nooit gehoord van het Britse plan om op 22 mei 1945 (!) een massale verrassingsaanval op Rusland uit te voeren, met Duitse soldaten die uit de krijgsgevangenkampen zouden worden gehaald waarin de geallieerden ze hadden ondergebracht, en die gedwongen zouden worden om opnieuw te vechten.
Verder was er een plan van de Amerikanen, ook uit 1945, om atoombommen op twintig Russische steden te gooien, gevolgd door een plan uit 1949 voor atoombommen op tweehonderd doelen in Rusland en een plan uit 1957 voor atoombommen op 3.261 doelen.
Tögel beschrijft ook de oprichting van de NAVO en de rol van Duitsland daarin, en opnieuw leren we schokkende en zelden gehoorde feiten. Zo werd tijdens een van de eerste oorlogssimulaties van de NAVO, Operatie ‘Carte Blanche’ (1955), een scenario opgesteld waarin 168 atoombommen op Duits grondgebied zouden worden afgeworpen – niet door de vijand, maar als onderdeel van een strategisch plan in een denkbeeldig conflict tussen de Sovjet-Unie en de NAVO. Deze simulatie vond plaats kort na de toetreding tot de NAVO van de Bondsrepubliek Duitsland, die haar hoop had gevestigd op bescherming door haar transatlantische bondgenoot. Het scenario voorspelde minstens 1,7 miljoen Duitse doden en 3,5 miljoen gewonden. Zo zag die ‘bescherming’ er dus uit! Het idee dat de transatlantische bondgenoot koelbloedig de bijna volledige vernietiging van Duitsland en de gruwelijke dood van miljoenen overwoog, doet de rillingen over je rug lopen.
Uit deze passages – en uit de beschrijvingen van latere simulaties, oefeningen en de bijbehorende politieke debatten – blijkt duidelijk hoezeer de VS Europa beschouwden en blijven beschouwen als een slagveld voor hun conflict met Rusland (of destijds de Sovjet-Unie en het Warschaupact). Net als nu in Oekraïne waren het anderen die moesten lijden en sterven voor de geopolitieke machtsstrijd van een wereldrijk. Wat Tögels beschrijving van deze gebeurtenissen en simulaties vooral fascinerend maakt, is de houding van politici en media in die tijd. Bladen als Der Spiegel waren destijds veel kritischer over de Amerikaanse strategie en bespraken openlijk de negatieve gevolgen ervan voor Duitsland. Het contrast met de hedendaagse berichtgeving is opvallend.
Opnieuw wordt duidelijk hoe eenvormig de berichtgeving en de standpunten van de meeste politieke partijen zijn geworden over kwesties als de ondergeschiktheid van de Europese militaire en geopolitieke belangen aan die van de VS en de door de VS geleide NAVO. Kritische stemmen over dit onderwerp lijken alleen nog te komen uit de vermeende ‘extreme’ randen van het publieke debat.
Tögel beschrijft ook soortgelijke strategische plannen van de Sovjet-Unie en het Warschaupact, zoals het simulatiespel ‘Zeven dagen naar de Rijn’ uit 1964, dat in 2005 door de Poolse regering werd vrijgegeven. In dit scenario zou het Warschaupact zich verdedigen tegen een verrassingsaanval van de NAVO op Oost-Europa door op grote schaal kernwapens in te zetten tegen doelen in West-Europa, gevolgd door een massaal grondoffensief. De beschrijving van de militaire oefeningen door Tögel eindigt met de jongste NAVO-oefening, ‘Steadfast Defender’ (2024). Helaas kan de auteur hier weinig gedetailleerde informatie over geven, aangezien deze oefening nog onderhevig is aan geheimhouding.
In het laatste deel van het boek vat Tögel het huidige debat over oorlog en vrede in Duitsland samen. Hij biedt belangrijke inzichten in de narratieven en communicatiestrategieën die hierbij een rol spelen. Daarnaast laat hij zien hoe verrassend marginaal en ineffectief de stemmen in Duitsland zijn die momenteel pleiten voor vrede en diplomatie – en zoekt hij naar verklaringen voor deze ontwikkeling.
Het boek sluit af met een goed onderbouwde en diepgevoelde oproep tot bewustwording en actie voor een vreedzame oplossing in het ‘heartland.’
Ondanks de gedetailleerde analyse en het zorgvuldige onderzoek, en ondanks het zeer deprimerende onderwerp, is het boek verrassend leesbaar en onderhoudend. Dit is te danken aan Tögels heldere schrijfstijl en gestructureerde gedachtegang. Hij probeert de verschillende posities op een evenwichtige en objectieve manier te presenteren en neemt geen pro-Russisch standpunt in. Toch zal dit waarschijnlijk niemand ervan weerhouden hem alsnog van dit laatste te beschuldigen – zeker niet in een tijdperk dat steeds meer doet denken aan een nieuwe McCarthy-periode.
Al met al is dit korte boek (96 pagina’s) een interessante en waardevolle compilatie van zowel historische feiten als actuele analyses. Het brengt belangrijke kwesties onder de aandacht, die kunnen bijdragen aan een kritischere kijk op de onverantwoordelijke en misplaatste escalatie die in onze tijd plaatsvindt. Hopelijk zal het boek ook leiden tot een versterking van de vredesbeweging in Europa.

Dit is een gastbijdrage van Maike Gosch op de Substack-site van Thomas Fazi, oorspronkelijk in het Duits verschenen in het tijdschrift NachDenkSeiten. Het is een recensie van het nieuwste boek van de Duitse propagandaonderzoeker Jonas Tögel, ‘Kriegsspiele – Wie NAVO und Pentagon die Zerstörung Europas simulieren’ (Neu-Isenburg, Westend Verlag 2025, paperback, 96 pagina’s, ISBN 978-3864894886, 15 euro).

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst: The Chris Hedges Report, 23 december 2024

door Chris Hedges

Christopher Lynn Hedges is een Amerikaans journalist, auteur, commentator en Presbyteriaanse dominee.

De Amerikaanse democratie is vernietigd door de twee regerende partijen die ons hebben verraden aan bedrijven, militaristen en miljardairs. Nu betalen we de prijs.

Ruim twee decennia lang heb ik, samen met een handvol anderen zoals Sheldon Wolin, Noam Chomsky, Chalmers Johnson, Barbara Ehrenreich en Ralph Nader, gewaarschuwd dat de groeiende sociale ongelijkheid en de voortdurende erosie van onze democratische instellingen – waaronder de media, het Congres, de georganiseerde arbeid, de academische wereld en de rechtbanken – onvermijdelijk zouden leiden tot een autoritaire of christelijk-fascistische staat. Mijn boeken, waaronder ‘American Fascists: The Christian Right and the War on America’ (2007), ‘Empire of Illusion: The End of Literacy and the Triumph of Spectacle’ (2009), ‘Death of the Liberal Class’ (2010), ‘Days of Destruction, Days of Revolt’ (2012, geschreven met Joe Sacco), ‘Wages of Rebellion’ (2015) en ‘America: The Farewell Tour’ (2018), waren een opeenvolging van hartstochtelijke oproepen om het verval serieus te nemen. Het geeft me geen voldoening om gelijk te hebben gekregen.
‘De woede van degenen die door de economie in de steek gelaten zijn, de angsten en zorgen van een belegerde en onzekere middenklasse, en het verlammende isolement dat gepaard gaat met het verlies van gemeenschap, vormen het brandhout voor een gevaarlijke massabeweging,’ schreef ik in 2007 in American Fascists. ‘Als deze bezitslozen niet opnieuw worden opgenomen in de gewone maatschappij, als ze uiteindelijk alle hoop verliezen op het vinden van goede, stabiele banen en kansen voor zichzelf en hun kinderen – kortom, de belofte van een betere toekomst – zal het spook van het Amerikaanse fascisme de natie overspoelen. Deze wanhoop, dit verlies van hoop, deze ontkenning van een toekomst, drijven de wanhopigen in de armen van degenen die wonderen beloven en dromen van apocalyptische glorie verkopen.’

De (her-)verkiezing van Donald Trump als president markeert niet de opkomst van het fascisme, maar het verdwijnen van de dunne vernislaag die de corruptie van de heersende klasse en de façade van democratie bedekte. Trump is een symptoom, niet de oorzaak. Het verlies van democratische basisnormen begon al lang voor zijn tijd en bereidde de weg voor een Amerikaans totalitarisme. Deïndustrialisatie, deregulering, bezuinigingen, ongecontroleerde roofzuchtige bedrijven, onder meer in de gezondheidszorg, grootschalig toezicht op iedere Amerikaan, sociale ongelijkheid, een kiesstelsel dat wordt geplaagd door gelegaliseerde omkoping, eindeloze en zinloze oorlogen, de grootste gevangenisbevolking ter wereld, maar vooral een diepgeworteld gevoel van verraad, stagnatie en wanhoop, hebben geleid tot een giftige mix. Deze omstandigheden hebben een sluimerende haat aangewakkerd tegen de heersende klasse en de instellingen die zij hebben misvormd om uitsluitend de rijken en machtigen te dienen. De Democraten zijn hier net zo schuldig aan als de Republikeinen.

‘Trump en zijn coterie van miljardairs, generaals, halve garen, christelijke fascisten, criminelen, racisten en moreel afwijkenden spelen de rol van de Snopes-clan uit de romans van William Faulkner,’ schreef ik in America: The Farewell Tour. ‘De Snopes-clan vulde het machtsvacuüm in van het vervallen Zuiden en nam meedogenloos de controle over van de gedegenereerde, voormalige slavenhoudende aristocratische elites. Flem Snopes en zijn uitgebreide familie – waaronder een moordenaar, een pedofiel, een bigamist, een brandstichter, een geestelijk gehandicapte man die met een koe copuleert, en een familielid dat kaartjes verkoopt om dit tafereel te aanschouwen – zijn fictieve representaties van het uitschot dat nu tot de hoogste niveaus van de federale overheid is verheven. Ze belichamen de morele verrotting die voortkomt uit ongebreideld kapitalisme.’

‘De gebruikelijke verwijzing naar “amoraliteit,” hoewel accuraat, is niet voldoende onderscheidend en plaatst hen op zichzelf niet, zoals het hoort, in hun historische context,’ schreef criticus Irving Howe over de Snopes-clan. ‘Misschien is het belangrijkste om te zeggen dat zij zijn wat daarna komt: de wezens die opdoemen uit de verwoesting, met het slijm nog op hun lippen.’
‘Laat een wereld instorten, bijvoorbeeld in het Mondiale Zuiden of in Rusland, en onmiddellijk komen er figuren bovendrijven met onbeschaamde ambitie. Ze banen zich een weg omhoog vanuit de diepste lagen van de samenleving, mannen voor wie morele principes niet alleen absurd lijken, maar simpelweg onbegrijpelijk zijn. Het zijn zonen van struikrovers of eenvoudige boeren die uit het niets opduiken en de macht grijpen met de rauwe, nietsontziende kracht van hun onverschrokkenheid,’ schreef Howe. ‘Deze mannen worden presidenten van lokale banken, voorzitters van regionale partijcomités, en later, enigszins opgepoetst, vechten ze zich een weg omhoog tot in het Congres of het Politbureau. Ze zijn aaseters zonder enige terughoudendheid. Ze hoeven niet te geloven in de instortende officiële regels van hun samenleving; het enige wat ze moeten doen, is de juiste geluiden imiteren.’
De politieke filosoof Sheldon Wolin omschreef ons bestuurssysteem als een vorm van ‘omgekeerd totalitarisme.’ Dit is een systeem waarin de oude symbolen, iconografie en taal van de democratie behouden blijven, maar de macht feitelijk is overgedragen aan bedrijven en oligarchen. We maken nu de overgang naar een meer herkenbare vorm van totalitarisme, gekenmerkt door de opkomst van een demagoog en een ideologie die draait om de demonisering van ‘de ander,’ overdreven mannelijkheid en irrationeel, magisch denken. Fascisme ontstaat altijd als het bastaardkind van een failliet liberalisme.
‘We leven in een rechtssysteem met twee gezichten: aan de ene kant worden arme mensen lastiggevallen, gearresteerd en opgesloten voor onbeduidende overtredingen, zoals het verkopen van losse sigaretten – een praktijk die in 2014 leidde tot de fatale wurging van Eric Garner door de politie in New York City. Aan de andere kant worden misdaden van enorme omvang, gepleegd door oligarchen en bedrijven – zoals olielekkages of bankfraude ter waarde van honderden miljarden dollars, die veertig procent van de wereldwijde rijkdom hebben vernietigd – afgedaan met lauwe administratieve maatregelen, symbolische boetes en civiele procedures. Dit systeem biedt de rijke daders feitelijke immuniteit tegen strafrechtelijke vervolging,’ schreef ik in America: The Farewell Tour.
De utopische ideologie van het neoliberalisme en het mondiale kapitalisme is een enorme oplichterij. In plaats van de rijkdom eerlijk te verdelen, zoals de neoliberale pleitbezorgers beloofden, werd het grootste deel ervan omhoog gesluisd naar een roofzuchtige, oligarchische elite. Dit heeft geleid tot de ergste economische ongelijkheid sinds het tijdperk van de roofridders. De werkende armen, van wie de vakbonden en rechten werden afgebroken en van wie de lonen de afgelopen veertig jaar zijn gestagneerd of zelfs gedaald, zijn in een toestand van chronische armoede en werkloosheid terechtgekomen. Hun leven, zoals Barbara Ehrenreich beschrijft in ‘Nickel and Dimed, is een eindeloze, stressvolle strijd om te overleven. De middenklasse verdwijnt langzaam maar zeker. Steden die ooit bloeiden dankzij productie en fabrieksbanen zijn veranderd in verlaten, dichtgetimmerde gebieden. De gevangenissen raken overvol. Tegelijkertijd hebben bedrijven de afbraak van handelsbarrières bevorderd, waardoor ze 1,42 biljoen dollar aan winsten bij buitenlandse banken kunnen parkeren om belasting te ontwijken.

Het neoliberalisme heeft, ondanks zijn belofte om de democratie te versterken en wereldwijd te verspreiden, in werkelijkheid regelgeving uitgehold en democratische systemen ontmanteld. Deze zijn omgevormd tot machtsapparaten die bedrijven dienen. In de neoliberale orde zijn termen als ‘liberaal’ en ‘conservatief’ betekenisloos geworden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een Democratische presidentskandidaat die trots opschepte over de steun van Dick Cheney, een oorlogsmisdadiger die zijn ambt van vice-president onder president George W. Bush verliet met een goedkeuringspercentage van slechts dertien procent. De aantrekkingskracht van Trump ligt erin dat hij, hoewel verwerpelijk en clownesk, het faillissement van de politieke schijnvertoning genadeloos blootlegt en bespot.

‘De permanente leugen is de apotheose van het totalitarisme,” schreef ik in America: The Farewell Tour.

Het maakt niet langer uit wat waar is, alleen wat als ‘juist’ wordt beschouwd. Federale rechtbanken worden bevolkt door incompetente en onkundige rechters die trouw zijn aan de ‘juiste’ ideologie: die van het corporatisme en de strenge sociale normen van christelijk rechts. Zij hebben een diepe minachting voor de werkelijkheid, inclusief de wetenschap en de rechtsstaat, en proberen degenen die leven in een wereld gebaseerd op realiteit en intellectuele en morele autonomie buitenspel te zetten. Totalitaire regimes verheffen altijd de brute kracht en de domheid. Deze regerende idioten hebben geen echte politieke filosofie of concrete doelen. Ze rechtvaardigen hun hebzucht en machtswellust met holle clichés en tegenstrijdige slogans. Dit patroon is net zo zichtbaar bij christelijk rechts als bij de corporatisten die het evangelie van de vrije markt en mondialisering prediken. De samensmelting van deze twee groepen – corporatisten en christelijk rechts – is als een huwelijk tussen Godzilla en Frankenstein.

De illusies die via onze schermen worden verspreid – inclusief de fictieve persoonlijkheid die voor Trump werd gecreëerd in The Apprentice – hebben de werkelijkheid verdrongen. Politiek is verworden tot een burleske voorstelling, zoals de saaie, met beroemdheden doorspekte campagne van Kamala Harris treffend illustreerde. Het is niets meer dan een show, opgebouwd uit rook en spiegels, geproduceerd door een leger van agenten, publicisten, marketingafdelingen, promotors, scriptschrijvers, televisie- en filmproducenten, videotechnici, fotografen, bodyguards, kledingadviseurs, fitnesstrainers, opiniepeilers, nieuwslezers en televisiecoryfeeën. We leven in een cultuur die wordt overspoeld door leugens. ‘De cultus van het zelf domineert ons culturele landschap,’ schreef ik in Empire of Illusion.

Deze cultus vertoont de klassieke eigenschappen van psychopaten: oppervlakkige charme, grootheidswaan en zelfingenomenheid; een onverzadigbare behoefte aan constante prikkels, een voorkeur voor liegen, bedriegen en manipuleren, en een totaal gebrek aan wroeging of schuldgevoel. Dit is precies de ethiek die bedrijven promoten: de ethiek van onbelemmerd kapitalisme. Het is het misplaatste geloof dat persoonlijke stijl en persoonlijke vooruitgang – vaak verward met individualisme – gelijk staan aan democratische gelijkheid. In werkelijkheid is persoonlijke stijl, gedefinieerd door de goederen die we kopen en consumeren, een compensatie geworden voor het verlies van echte democratische gelijkheid. In de cultus van het zelf geloven we dat we recht hebben op alles wat we willen. We mogen alles doen – zelfs onze vrienden kleineren of vernietigen – om rijkdom, geluk en roem te bereiken. En zodra roem en rijkdom bereikt zijn, worden ze hun eigen rechtvaardiging, hun eigen moraal. Hoe je daar gekomen bent, doet er niet meer toe. Zodra je de top hebt bereikt, stelt niemand die vragen nog.

Mijn boek Empire of Illusion begint in Madison Square Garden tijdens een tournee van World Wrestling Entertainment. Ik realiseerde me dat professioneel worstelen een blauwdruk vormde voor ons sociale en politieke leven, maar ik had nooit verwacht dat het uiteindelijk een president zou voortbrengen. ‘De gevechten zijn gestileerde rituelen,’ schreef ik destijds, in woorden die net zo goed een beschrijving van een Trump-rally hadden kunnen zijn:

Het zijn openbare uitingen van pijn en een intens verlangen naar wraak. Het zijn niet de worstelwedstrijden zelf, maar de groteske en gedetailleerde verhalen achter elke wedstrijd die het publiek in extase brengen. Deze geritualiseerde gevechten bieden de mensen in de arena een tijdelijke, uitbundige ontsnapping uit hun dagelijkse bestaan. De zware last van echte problemen wordt getransformeerd tot brandstof voor een energieke en meeslepende pantomime.

Het wordt er niet beter op. De middelen om afwijkende meningen de mond te snoeren zijn diep verankerd. Onze democratie is al jaren geleden ingestort. We verkeren in de greep van wat Søren Kierkegaard omschreef als de ‘ziekte tot de dood’ – een verdoving van de ziel door wanhoop, die leidt tot morele en fysieke vernedering. Het enige wat Trump hoeft te doen om een openlijke politiestaat te vestigen, is een schakelaar omzetten. En dat zal hij doen. ‘Hoe erger de realiteit wordt, hoe minder een belegerde bevolking erover wil horen,’ schreef ik aan het einde van Empire of Illusion, ‘en hoe meer ze zichzelf afleidt met smakeloze pseudo-evenementen vol beroemdheden, roddels en trivia. Dit zijn de vulgaire feesten van een stervende beschaving.’

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst (Engels): UnHerd, 21 januari 2025

door Thomas Fazi

Thomas Fazi is columnist en vertaler bij UnHerd. Zijn jongste boek is The Covid Consensus, dat hij samen met Toby Green schreef. Dit boek komt binnenkort in Nederlandse vertaling uit bij Starfish Books.

AI zal worden ingezet om de wereld te domineren.

Vlak voordat hij in januari 1961 het Witte Huis verliet, waarschuwde president Eisenhower op beroemde wijze voor het ‘militair-industriële complex’ en beschreef hij hoe defensiebedrijven en militaire functionarissen samenwerkten om het overheidsbeleid op ongepaste wijze te beïnvloeden. Ruim 64 jaar later sloot Joe Biden zijn eigen ambtstermijn af met een vergelijkbare waarschuwing. In zijn afscheidsboodschap sprak hij over een nieuwe oligarchie: een ‘techno-industrieel complex’ dat de macht steeds meer naar Silicon Valley trekt, ten koste van het Amerikaanse volk.

Biden doelde duidelijk op de warme banden tussen Donald Trump en Big Tech-miljardairs zoals Elon Musk. Hoewel de kritiek van de vertrekkende president enigszins hol klinkt – niet in de laatste plaats vanwege de nauwe banden van zijn eigen regering met het bedrijfsleven – zit er toch een kern van waarheid in zijn woorden. De groeiende samenwerking tussen Big Tech en de Amerikaanse overheid speelt inderdaad een grote rol in het vormgeven van de toekomst van het land en zal naar verwachting een flinke impuls krijgen onder Trump.

Bij de start van zijn tweede termijn zijn Trumps banden met de techindustrie onmiskenbaar. Musk, om een voorbeeld te noemen, heeft aanzienlijke bedragen in Trumps campagne gestoken. Hij is benoemd tot mede-leider van het nieuwe ministerie van Overheidsefficiëntie, een functie die hem directe invloed geeft op federale begrotingsbeslissingen. Om niet achter te blijven hebben alle grote techbedrijven miljoenen gedoneerd aan Trumps inauguratiefonds. Maandag zaten prominenten zoals Jeff Bezos en Tim Cook op de eerste rij, wat wijst op een belangrijke politieke verschuiving binnen de elite van Silicon Valley, traditioneel een bolwerk van progressief liberalisme. Een teken van deze herschikking kwam eerder deze maand, toen Zuckerberg aankondigde dat hij factcheckers van zijn platforms zou verwijderen.

Dit gaat echter verder dan politiek opportunisme, het partij kiezen voor een winnaar of het zich aanpassen aan een nieuwe politieke realiteit. Deze toenadering kan niet alleen worden verklaard door wat Trump de miljardairs heeft beloofd, zoals een afwachtende houding ten opzichte van crypto en AI. Wat zich hier afspeelt, maakt deel uit van een veel groter verhaal, waarin het militair-industriële verleden van Eisenhower samenkomt met het technisch-industriële heden van Biden. Welkom in de techno-militaire toekomst van Amerika. Met de steun van reuzen uit de privésector zal de Amerikaanse veiligheidsstaat dodelijker en krachtiger worden dan ooit tevoren. Tegelijkertijd legt hun afhankelijkheid van federale contracten zowel de hypocrisie van de techmiljardairs als de continuïteit van Trumps beleidsprogramma pijnlijk bloot.

Dit is geen totaal nieuw fenomeen: de nauwe banden tussen industrie en overheid, geworteld in het militarisme van de Koude Oorlog, waren precies waar Eisenhower begin jaren zestig voor waarschuwde. Wat nu echter anders is, is hoe Amerikaanse militaire en inlichtingenoperaties zijn uitbesteed aan Big Tech. Neem Amazon als voorbeeld, een belangrijke leverancier van cloudcomputingdiensten aan zowel het ministerie van Defensie als de CIA. Daarnaast ontwikkelt Amazon actief AI-tools voor logistieke optimalisatie en analyse van het slagveld, waardoor het bedrijf zich nog dieper inbedt in defensieoperaties. Ook concurrenten bewegen in dezelfde richting. Zo heeft Google met Project Maven technologie ontwikkeld die AI inzet om dronebeelden te analyseren voor surveillance en doelbepaling. Hoewel interne protesten Google dwongen zich uit het project terug te trekken, blijft het bedrijf essentiële clouddiensten leveren aan overheidsinstanties.

Microsoft heeft op zijn beurt veel defensiecontracten binnengehaald, waaronder de ontwikkeling van het Integrated Visual Augmentation System voor het Amerikaanse leger. Dit 22 miljard dollar kostende project verbetert het situationeel bewustzijn van troepen via augmented reality. Hoewel het van oudsher minder banden heeft met het Pentagon, heeft Meta zich de laatste tijd ook op dit terrein begeven en zijn Llama-groottaalmodel beschikbaar gemaakt voor militaire klanten. Dit laatste voorbeeld onderstreept hoe Big Tech bedrijven geavanceerde AI-tools inzetten voor militaire doeleinden, waardoor de grenzen tussen privé-innovatie en buitenlands beleid van de VS verder vervagen.

De Big Tech bedrijven zijn ook niet de enigen; in hun kielzog is een nieuwe golf van kleinere bedrijven ontstaan. Ze noemen zichzelf Little Tech – hoewel ze in werkelijkheid miljarden dollars waard zijn en hun rijkdom vaak te danken is aan lucratieve defensiecontracten. Een voorbeeld: Het Starlink satellietsysteem van SpaceX is onmisbaar geworden voor militaire operaties van de VS en zorgt voor veilig en betrouwbaar internet in conflictgebieden zoals Oekraïne. Musk ontwikkelt ook een constellatie van op maat gemaakte spionagesatellieten voor inlichtingendiensten, waardoor zijn rol in de nationale veiligheid verder wordt versterkt. Anduril, opgericht door Palmer Luckey, doet vergelijkbaar werk. Het bedrijf kreeg aanvankelijk aandacht met zijn bewakingstorens die migranten detecteerden, maar is nu ook bezig met het bouwen van autonome drones, raketten, robots en andere defensietechnologieën.

Maar geen enkel bedrijf belichaamt het techno-militarisme beter dan Palantir. Het bedrijf is opgericht door Peter Thiel, die in een vroeg stadium financiering ontving van de risicokapitaalafdeling van de CIA, en hij heeft zijn bedrijf ontwikkeld in nauwe samenwerking met verschillende Amerikaanse inlichtingendiensten. Eén Palantir-product, Gotham, integreert surveillance- en verkenningsgegevens om inzichten te verschaffen voor terrorismebestrijding en inlichtingen op het slagveld. Een ander programma, Foundry, biedt logistiek en supply chain management. Deze systemen bewijzen hun nut in het veld: ze hebben Oekraïne geholpen in de strijd tegen Rusland en Israël in de strijd tegen Hamas-strijders in Gaza.

Niet minder belangrijk is dat deze nieuwe generatie techno-militaristen ook het publieke debat vormgeeft. Hun leiders, met name Thiel en Luckey, staan erom bekend dat ze een agressieve neo-imperialistische ideologie omarmen die oorlog en geweld verheerlijkt als fundamentele uitingen van patriottische plicht. “Samenlevingen hebben altijd een krijger klasse nodig gehad die enthousiast en opgewonden is over het uitvoeren van geweld op anderen om goede doelen na te streven,” legde Luckey uit in een recente toespraak. “Je hebt mensen zoals ik nodig die op die manier ziek zijn en die niet wakker liggen van het maken van geweldswerktuigen om de vrijheid te behouden”. Alex Karp, de CEO van Palantir, heeft soortgelijke beweringen gedaan. Hij stelde dat om de legitimiteit te herstellen en de nationale veiligheid te versterken, de VS hun vijanden “bang wakker moeten laten worden en bang naar bed moeten laten gaan” – iets wat bereikt zou kunnen worden door collectieve straffen.

Wat deze zelfbenoemde techno-oorlogsvoerders verenigt, is hun overtuiging dat de VS technologie, vooral AI, moet gebruiken om de wereldwijde dominantie van hun land te laten gelden – een ontwikkeling waar ze overigens enorm van zullen profiteren. Het voor de hand liggende doelwit is China, dat door Thiel en de rest wordt gezien als een existentiële bedreiging voor de Amerikaanse hegemonie. Cruciaal is dat ze stellen dat de traditionele defensie kolossen, evenals de Big Tech monopolisten, niet geschikt zijn voor deze taak, niet in de laatste plaats vanwege hun logge bedrijfsstructuren.

Vorig jaar publiceerde Palantir zelfs een manifest waarin het de gevestigde aanbestedingspraktijken van het Pentagon aanvalt. Het zei onder andere dat het Ministerie van Defensie concurrentie moet aanmoedigen en ontwikkeling moet versnellen – uiteraard door zich verder open te stellen voor Little Tech. Dit is niets minder dan een oorlogsverklaring aan de gevestigde aannemers, zeker als je bedenkt dat Palantir en Anduril naar verluidt in gesprek zijn met een tiental concurrenten, waaronder SpaceX en ChatGPT-maker OpenAI, om samen mee te dingen naar contracten uit het kolossale defensiebudget van 850 miljard dollar van de VS.

In elk geval onderstreept deze activiteit de voosheid van de libertaire en anti-statistische ideologie die wordt aangehangen door tech bros als Thiel. Hoezeer ze ook beweren dat ze tegen een grote overheid zijn, de waarheid is dat het techno-militaire complex volledig afhankelijk is van de staat: om buitenlandse markten af te snoepen, fondsen van veiligheidsagentschappen door te sluizen – en natuurlijk om oorlogen te voeren. Als ideologische goeroe van Little Tech heeft Thiel inderdaad uitgebreide banden opgebouwd met Magaworld. Hij doneerde $15 miljoen aan de senaatscampagne van JD Vance in 2022, die op zijn beurt in Anduril investeerde.

Wie de dreigende burgeroorlog tussen Big Tech en zijn meer agressieve neefje ook wint, het is duidelijk dat het techno-militaire complex niet alleen de nieuwe regering – maar ook de Amerikaanse samenleving – vorm zal geven en de groeiende onderlinge afhankelijkheid tussen staatsmacht en bedrijfsbelangen zal verergeren. Maar het meest opvallende is misschien wel wat het techno-militaire complex zegt over het beleidsplatform van Trump. De nieuwe president heeft zichzelf gepresenteerd als een anti-interventionist en als een kandidaat voor vrede, maar zijn regering is nauw verbonden met bedrijven die afhankelijk zijn van het bestendigen van het Amerikaanse militarisme. De fixatie van de techno-oorlogsvoerders op China is een goed voorbeeld van deze dynamiek, omdat spanningen met de Volksrepubliek volop kansen bieden aan hightech defensiebedrijven. Zolang bedrijven die gedijen op oorlog invloed blijven uitoefenen op het Amerikaanse buitenlands beleid, is het onwaarschijnlijk dat het land ooit zal kunnen afkicken van zijn oorlogszuchtige neigingen.

De groeiende macht van het techno-militaire complex heeft ook gevolgen voor het binnenland. De bewakingstechnologieën die ontwikkeld zijn door bedrijven als Palantir kunnen uiteraard zowel in eigen land als in het buitenland worden ingezet – en dat is ook al gebeurd. In 2009 gebruikte JPMorgan immers een Palantir-programma genaamd Metropolis om gegevens van werknemers te monitoren, inclusief e-mails en GPS-locaties, om tekenen van ontevredenheid op te sporen. Nogmaals, figuren als Thiel prediken het libertarisme terwijl ze profiteren van autoritaire bewakingstechnologieën, een tegenstrijdigheid die de nieuwe regering zal achtervolgen. Het is nog vroeg, maar je hoeft geen Eisenhower te zijn om te raden hoe deze spanningen zullen uitpakken.

Vertaling: Menno Grootveld

Oorspronkelijke tekst (Engels): The Nation, 20 januari 2025

door Chris Lehmann

Chris Lehmann is hoofd van het bureau in Washington DC van The Nation en redacteur bij The Baffler. Hij is de auteur van The Money Cult: Capitalism, Christianity, and the Unmaking of the American Dream (Melville House, 2016).

Voor Trump stond een handvol CEO’s met een gezamenlijke rijkdom van ruim 1,2 biljoen dollar. Zij, samen met de cryptofraudeurs, zijn de echte begunstigden van Trumps tweede ambtstermijn.

Presidentiële inauguraties zijn beladen met symboliek, van Jimmy Carter die te voet door de menigte op Pennsylvania Avenue wandelde, tot het mediagenieke post-Bush feest van Barack Obama. Het is dan ook treffend dat het meest opvallende beeld van Donald Trumps inauguratie als 47e president van de Verenigde Staten een foto was van de miljardairs op de eerste rij tijdens zijn beëdiging in de Capitol Rotunda. Elon Musk, Jeff Bezos en Mark Zuckerberg, vergezeld door andere minder bekende giganten van het informatietijdperk, maakten veel van de pracht en praal van de MAGA-ceremonies die dag overbodig. Hier zaten de echte begunstigden van Trumps tweede presidentschap, evenals de zelfgenoegzame facilitators die van het presidentschap een verlengstuk maakten van zijn merkenimperium. Om het beeld nog krachtiger te maken, mochten de aanwezige miljardairs – met een gezamenlijke nettowaarde van ruim 1,2 biljoen dollar – hun echtgenotes meenemen. Een privilege dat niet gegund werd aan hun ingehuurde bedienden die als leden van het Congres dienen.

Vier jaar geleden zou dit tafereel ondenkbaar zijn geweest, te midden van de smerige, haatgedreven nasleep van de mislukte couppoging op 6 januari en Trumps tweede impeachment in de laatste dagen van zijn eerste termijn. Maar zoals Cyndi Lauper op beroemde wijze zong: money changes everything. De leden van Trumps rij van miljardairs hadden allemaal donaties van zeven cijfers gedaan aan zijn inaugurele fonds – een veredeld slushfund dat opereert onder de Trump-merknaam – en plukken nu al overvloedig de vruchten van hun investering. Alleen al Elon Musk heeft zijn ongeëvenaarde rijkdom in razend tempo zien toenemen sinds hij 270 miljoen dollar aan schimmige donaties schonk aan Trumps herverkiezingscampagne. Met een extra 222 miljard dollar aan vermogen sinds verkiezingsdag staat zijn nettowaarde nu op ongeveer een half biljoen dollar. Het is dan ook niet verrassend dat een uitgelaten Musk zijn grote dag in de politieke schijnwerpers afsloot met wat leek op een Sieg Heil-groet tijdens een bijeenkomst na de inauguratie.
In zijn toespraak herhaalde Trump de gebruikelijke MAGA-leuzen over de ‘radicale en corrupte gevestigde orde’ die het geboorterecht van de natie zou hebben geplunderd. Hij beweerde daarbij dat hij ‘door God was gered’ tijdens de moordaanslag op hem in Butler, Pennsylvania, afgelopen zomer, om ‘Amerika weer groot te maken.’ Deze retoriek, een echo van de Bannon-achtige klaagzangen over het ‘Amerikaanse bloedbad,’ was echter niets meer dan een standaard vertoning van verontwaardiging voor het publiek. De echte actie in Trumps regering is altijd voorbehouden geweest aan de rijken en ingewijde insiders.
Dit was de onmiskenbare boodschap van Trumps eigen financiële stunt voorafgaand aan de inauguratie: de lancering van een memecoin met het Trump-merk in het weekend, die hem op maandagochtend rond 13.00 uur tijdelijk een papieren meevaller opleverde van ongeveer 41 miljard dollar aan marktwaarde. (Een vergelijkbare memecoin, gelanceerd voor zijn vrouw Melania, bereikte in dezelfde korte periode een marktwaarde van ongeveer 8,4 miljard dollar.) Zoals vaak het geval is met vluchtige cryptoproducten, kelderden beide munten snel in waarde. De daling werd versneld doordat Trump zijn cryptofanboys teleurstelde door hun stokpaardje niet eens te noemen in zijn inaugurele rede.
Toch was deze symbolische vertoning rond de inauguratie veelzeggend, omdat crypto-promotors nog steeds hopen op gunstige beleidsveranderingen tijdens een tweede termijn van Trump. De Bitcoinprijs steeg naar een recordhoogte in 2025 van 109,000 dollar na berichten dat Trump van plan is een executive order te ondertekenen waarmee hij het beleid van Biden terugdraait dat de handel in crypto’s scheidde van traditionele bankactiviteiten. Ook zou hij een executive order voorbereiden om het huidige boekhoudsysteem – dat crypto’s classificeert als passiva op de balansen van financiële instellingen – te schrappen. Daarnaast is Trump van plan om Gary Gensler, het aftredende hoofd van de Securities and Exchange Commission (SEC) en een uitgesproken criticus van crypto, te vervangen door Paul Atkins. Atkins, een crypto-voorstander en voormalig medevoorzitter van de crypto-promotiegroep Token Alliance, staat bekend om zijn steun aan de cryptomarkt en belooft een veel vriendelijker beleid richting deze sector.
Voor de goede orde heeft Trump David Sacks, een zakenbankier en prominent lid van de PayPal-maffia in Silicon Valley, aangesteld als zijn AI- en crypto-adviseur. Het is veelzeggend dat cryptomarkten zo instabiel zijn dat ze al reageren op een enkele tegenslag in een inaugurele toespraak. Maar na te hebben gezien hoe zijn eigen merkimperium kortstondig op epische schaal werd gestimuleerd door de cryptomarkt, lijkt Trump vastberaden om precies die deregulerende gunsten te blijven uitdelen waar cryptobaronnen zo naar verlangen. Crypto-deregulering is ook een belangrijk thema in het pas bijeengeroepen 119e Congres – een ontwikkeling die nauwelijks verrassend is, aangezien de crypto-industrie de grootste bron van politieke donaties was tijdens de laatste verkiezingscyclus.
Hoewel crypto-enthousiastelingen misschien niet naast Musk en andere miljardairs stonden tijdens de eigenlijke inauguratie, volgden ze wel snel het voorbeeld van de ultrarijken. De cryptosector droeg ruim tien miljoen dollar aan donaties bij aan de inauguratie van Trump en organiseerde afgelopen vrijdag een onofficieel inauguratiebal, met een optreden van de met MAGA sympathiserende rapper Snoop Dogg. Het bal vond plaats in het Andrew Mellon Auditorium in Washington DC, een opvallende keuze voor de weinig productieve cryptosector. Mellon, die in de jaren twintig van de vorige eeuw diende als minister van Financiën tijdens het tijdperk van de robber barons, is vooral bekend van zijn beruchte advies aan president Herbert Hoover bij het begin van de Grote Depressie om ‘arbeid te liquideren, aandelen te liquideren, boeren te liquideren, onroerend goed te liquideren,’ een ironische associatie voor een sector die zichzelf graag presenteert als een revolutie tegen gevestigde machten.
Trumps absurde voorstel voor een ‘cryptoreserve’ – een speculatief noodfonds om de overheidsuitgaven tegen inflatie te beschermen – zou een gigantische cadeau zijn voor de cryptosector. Dit onofficiële financiële plan leidde eerder al tot een korte rally in cryptoprijzen, gevolgd door de gebruikelijke ineenstorting die dichter bij de realiteit kwam. Toch maken deze marktbewegingen weinig uit voor de insider-financiers die de macht zullen hebben in Trumps nieuwe regering. Niet alleen de inauguratie was bezaaid met ultra-rijken; zijn team omvat maar liefst dertien miljardairs. Eén van hen, Vivek Ramaswamy, lijkt echter al snel buitenspel te staan. Hij wist in zijn twijfelachtige rol als covoorzitter van het ministerie van Overheidsefficiëntie vóór Trumps aantreden al een groot deel van zijn federale collega’s tegen zich in het harnas te jagen, wat hem mogelijk een snelle exit oplevert – een scenario dat doet denken aan de korte ambtstermijn van Antonio Scaramucci.

Het marktvuurwerk zal vooral rampzalig zijn voor de late instappers die uiteindelijk met lege handen zullen blijven staan. In die zin lijkt het cryptocircus sterk op de retoriek die het einde voorspelt voor de deep state en haar vermeende bondgenoten. De enige cryptoboodschap die er echt toe doet, is de garantie die Trump tijdens zijn campagne aan zijn crypto-achterban gaf: ‘Vanaf nu worden alle regels geschreven door mensen die van jullie industrie houden.’

Vertaling: Menno Grootveld