De oorlog in Oekraïne werd uitgelokt

Oorspronkelijke tekst (Engels): Commondreams, 23 mei 2023

door Jeffrey Sachs

Jeffrey Sachs is een Amerikaanse econoom, analist op het gebied van overheidsbeleid en voormalig directeur van The Earth Institute aan de Columbia University, waar hij de titel van hoogleraar heeft. Hij is bekend om zijn werk op het gebied van duurzame ontwikkeling, economische ontwikkeling, en de strijd tegen de armoede.

Door te erkennen dat de kwestie van de NAVO-uitbreiding centraal staat in deze oorlog, kunnen we begrijpen waarom Amerikaanse wapens deze oorlog niet zullen beëindigen. Alleen diplomatieke inspanningen kunnen dat bewerkstelligen.

George Orwell schreef in 1984: ‘Wie het verleden beheerst, beheerst de toekomst: wie het heden beheerst, beheerst het verleden.’ Regeringen doen onophoudelijk hun best om de publieke perceptie van het verleden te vervormen. Met betrekking tot de Oekraïne-oorlog heeft de regering-Biden herhaaldelijk en ten onrechte beweerd dat die oorlog begon met een niet-uitgelokte aanval van Rusland op Oekraïne op 24 februari 2022. In feite werd de oorlog door de VS uitgelokt op manieren die vooraanstaande Amerikaanse diplomaten decennialang hadden voorzien, wat betekent dat de oorlog voorkomen had kunnen worden en nu door middel van onderhandelingen moet worden stopgezet.
Erkennen dat de oorlog werd uitgelokt helpt ons te begrijpen hoe we hem kunnen stoppen. Dit is geen rechtvaardiging voor de Russische invasie. Een veel betere aanpak voor Rusland zou zijn geweest de diplomatie met Europa en met de niet-westerse wereld te intensiveren om het militarisme en unilateralisme van de VS aan de kaak te stellen en zich daartegen te verzetten. In feite wordt de niet aflatende Amerikaanse drang om de NAVO uit te breiden overal ter wereld afgekeurd, dus Russische diplomatie in plaats van oorlog zou waarschijnlijk effectief zijn geweest.
Het Biden-team gebruikt het woord ‘unprovoked’ (niet uitgelokt) onophoudelijk, het meest recent in Bidens grote toespraak op de eerste verjaardag van de oorlog, in een recente NAVO-verklaring, en in de meest recente G7-verklaring. Mainstream-media die Biden welgezind zijn, papegaaien gewoon het Witte Huis na. De New York Times is de grootste boosdoener, die de invasie niet minder dan 26 keer beschrijft als ‘niet uitgelokt,’ in vijf hoofdartikelen, veertien opiniecolumns van NYT-schrijvers en zeven gastbijdragen!
Er waren in feite twee belangrijke Amerikaanse provocaties. De eerste was het voornemen van de VS om de NAVO uit te breiden naar Oekraïne en Georgië, teneinde Rusland in het Zwarte Zeegebied te omsingelen door NAVO-landen (Oekraïne, Roemenië, Bulgarije, Turkije en Georgië, tegen de klok in). De tweede was de rol van de VS bij de installatie van een Russofoob regime in Oekraïne via de gewelddadige omverwerping van de pro-Russische president van Oekraïne, Viktor Janoekovitsj, in februari 2014. De ‘hete’ oorlog in Oekraïne begon met de omverwerping van Janoekovitsj negen jaar geleden, en niet in februari 2022 zoals de Amerikaanse regering, de NAVO en de G7-leiders ons willen doen geloven.
De sleutel tot vrede in Oekraïne ligt in onderhandelingen op basis van de neutraliteit van Oekraïne en de niet-uitbreiding van de NAVO.
Biden en zijn buitenlands beleidsteam weigeren deze oorzaken van de oorlog te bespreken. Erkenning ervan zou het verhaal van de regering op drie manieren ondermijnen. In de eerste plaats zou het aan het licht brengen dat de oorlog vermeden of vroegtijdig gestopt had kunnen worden, waardoor Oekraïne de huidige verwoestingen bespaard zouden zijn gebleven, en de VS ruim honderd miljard dollar aan uitgaven tot nu toe. In de tweede plaats zou de persoonlijke rol van president Biden in de oorlog aan het licht komen als deelnemer aan de omverwerping van Janoekovitsj, en daarvóór als fervent voorstander van het militair-industrieel complex en zeer vroege voorstander van uitbreiding van de NAVO. In de derde plaats zou het Biden naar de onderhandelingstafel dwingen, waardoor de voortdurende drang van de regering naar uitbreiding van de NAVO zou worden ondermijnd.
Uit de archieven blijkt onweerlegbaar dat de Amerikaanse en Duitse regeringen herhaaldelijk aan Sovjet-president Michail Gorbatsjov hebben beloofd dat de NAVO ‘geen centimeter naar het oosten zou opschuiven’ als de Sovjet-Unie het militaire bondgenootschap van het Warschaupact zou ontbinden. Niettemin begonnen de Amerikaanse plannen voor NAVO-uitbreiding al vroeg in de jaren negentig, lang vóórdat Vladimir Poetin president van Rusland werd. In 1997 schetste nationale veiligheidsadviseur Zbigniew Brzezinski het tijdschema voor de NAVO-uitbreiding met opmerkelijke precisie.
Amerikaanse diplomaten en de leiders van Oekraïne wisten heel goed dat de uitbreiding van de NAVO tot oorlog zou kunnen leiden. De grote Amerikaanse wetenschapper en staatsman George Kennan noemde de uitbreiding van de NAVO een ‘noodlottige vergissing’ en schreef in de New York Times: ‘Een dergelijk besluit zal naar verwachting de nationalistische, antiwesterse en militaristische tendensen in de Russische opinie aanwakkeren, een negatief effect hebben op de ontwikkeling van de Russische democratie, de sfeer van de koude oorlog in de Oost-Westbetrekkingen herstellen en de Russische buitenlandse politiek in een richting duwen die ons beslist niet zal aanstaan.’
William Perry, minister van Defensie van president Bill Clinton, overwoog ontslag te nemen uit protest tegen de uitbreiding van de NAVO. Terugdenkend aan dit cruciale moment halverwege de jaren negentig zei Perry in 2016 het volgende: ‘Onze eerste actie die ons echt in een slechte richting bracht, was toen de NAVO begon uit te breiden en Oost-Europese naties, waarvan sommige aan Rusland grensden, erbij haalde. Op dat moment werkten we nauw samen met Rusland en zij begonnen net te wennen aan het idee dat de NAVO een vriend kon zijn in plaats van een vijand … maar zij voelden zich erg ongemakkelijk met een NAVO vlakbij hun grens en zij deden een sterk beroep op ons om daar niet mee door te gaan.’
In 2008 stuurde de toenmalige ambassadeur van de VS in Rusland, de huidige CIA-directeur William Burns, een telegram naar Washington waarin hij uitvoerig waarschuwde voor de ernstige risico’s van uitbreiding van de NAVO: ‘De NAVO-aspiraties van Oekraïne en Georgië raken niet alleen een gevoelige snaar in Rusland, maar wekken ook ernstige bezorgdheid over de gevolgen voor de stabiliteit in de regio. Rusland ziet niet alleen een omsingeling en pogingen om de Russische invloed in de regio te ondermijnen, maar vreest ook onvoorspelbare en ongecontroleerde gevolgen die de Russische veiligheidsbelangen ernstig zouden kunnen schaden. Volgens deskundigen is Rusland vooral bezorgd dat de sterke verdeeldheid in Oekraïne over het NAVO-lidmaatschap, waarbij een groot deel van de etnisch-Russische gemeenschap tegen het lidmaatschap is, zou kunnen leiden tot een grote scheuring, met geweld of in het ergste geval een burgeroorlog. In dat geval zou Rusland moeten beslissen of het moet ingrijpen; een beslissing waarmee Rusland niet geconfronteerd wil worden.’
De Oekraïense leiders wisten duidelijk dat aandringen op de NAVO-uitbreiding naar Oekraïne oorlog zou betekenen. Voormalig Zelensky-adviseur Oleksiy Arestovych verklaarde in een interview in 2019 ‘dat onze prijs voor toetreding tot de NAVO een grote oorlog met Rusland is.’
In 2010-2013 bepleitte Janoekovitsj neutraliteit, in lijn met de Oekraïense publieke opinie. De VS werkten heimelijk aan de omverwerping van Janoekovitsj, zoals te zien is op de band waarop de toenmalige Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Victoria Nuland en de Amerikaanse ambassadeur Geoffrey Pyatt de regering na Janoekovitsj plannen, weken vóór zijn gewelddadige omverwerping. Nuland maakt in het gesprek duidelijk dat zij nauw samenwerkte met toenmalig vice-president Biden en zijn nationale veiligheidsadviseur Jake Sullivan, hetzelfde Biden-Nuland-Sullivan-team dat nu centraal staat in het Amerikaanse beleid ten aanzien van Oekraïne.
Na de omverwerping van Janoekovitsj brak de oorlog uit in de Donbas, terwijl Rusland de Krim opeiste. De nieuwe Oekraïense regering drong aan op het NAVO-lidmaatschap, en de VS bewapende het Oekraïense leger en hielp het te herstructureren, teneinde het interoperabel te maken met de NAVO. In 2021 spraken de NAVO en de regering-Biden zich sterk uit voor de toekomst van Oekraïne in de NAVO.
In de onmiddellijke aanloop naar de Russische invasie stond de uitbreiding van de NAVO centraal. Poetins ontwerpverdrag tussen de VS en Rusland (van 17 december 2021) riep op tot stopzetting van de NAVO-uitbreiding. De Russische leiders noemden de uitbreiding van de NAVO als oorzaak van de oorlog in de vergadering van de Russische nationale veiligheidsraad op 21 februari 2022. In zijn toespraak tot de natie die dag verklaarde Poetin dat de uitbreiding van de NAVO een centrale reden was voor de invasie.
Historicus Geoffrey Roberts schreef onlangs: ‘Had de oorlog voorkomen kunnen worden door een Russisch-westerse deal die de NAVO-uitbreiding een halt had toegeroepen en Oekraïne neutraal had gemaakt in ruil voor solide garanties voor de Oekraïense onafhankelijkheid en soevereiniteit? Heel goed mogelijk.’ In maart 2022 meldden Rusland en Oekraïne vooruitgang in de richting van een snel onderhandeld einde van de oorlog op basis van de neutraliteit van Oekraïne. Volgens Naftali Bennett, voormalig premier van Israël, die bemiddelaar was, was een akkoord dichtbij totdat de VS, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk het blokkeerden.
Terwijl de regering-Biden verklaart dat de invasie van Rusland niet uitgelokt was, streefde Rusland in 2021 diplomatieke opties na om oorlog te vermijden, maar Biden wees diplomatie af en hield vol dat Rusland geen enkele zeggenschap had over de kwestie van de uitbreiding van de NAVO. En Rusland drong in maart 2022 aan op diplomatie, terwijl het team van Biden opnieuw een diplomatieke beëindiging van de oorlog blokkeerde.
Door te erkennen dat de kwestie van de NAVO-uitbreiding centraal staat in deze oorlog, kunnen we begrijpen waarom Amerikaanse wapens deze oorlog niet zullen beëindigen. Rusland zal zo nodig escaleren om uitbreiding van de NAVO naar Oekraïne te voorkomen. De sleutel tot vrede in Oekraïne ligt in onderhandelingen op basis van de neutraliteit van Oekraïne en niet-uitbreiding van de NAVO. Het aandringen van de regering-Biden op NAVO-uitbreiding naar Oekraïne heeft Oekraïne tot slachtoffer gemaakt van misplaatste en onbereikbare militaire aspiraties van de VS. Het wordt tijd dat de provocaties stoppen en dat er onderhandelingen komen om de vrede in Oekraïne te herstellen.

Vertaling: Menno Grootveld