Oorspronkelijke tekst: The Chris Hedges Report, 23 december 2024
door Chris Hedges
Christopher Lynn Hedges is een Amerikaans journalist, auteur, commentator en Presbyteriaanse dominee.
De Amerikaanse democratie is vernietigd door de twee regerende partijen die ons hebben verraden aan bedrijven, militaristen en miljardairs. Nu betalen we de prijs.
Ruim twee decennia lang heb ik, samen met een handvol anderen zoals Sheldon Wolin, Noam Chomsky, Chalmers Johnson, Barbara Ehrenreich en Ralph Nader, gewaarschuwd dat de groeiende sociale ongelijkheid en de voortdurende erosie van onze democratische instellingen – waaronder de media, het Congres, de georganiseerde arbeid, de academische wereld en de rechtbanken – onvermijdelijk zouden leiden tot een autoritaire of christelijk-fascistische staat. Mijn boeken, waaronder ‘American Fascists: The Christian Right and the War on America’ (2007), ‘Empire of Illusion: The End of Literacy and the Triumph of Spectacle’ (2009), ‘Death of the Liberal Class’ (2010), ‘Days of Destruction, Days of Revolt’ (2012, geschreven met Joe Sacco), ‘Wages of Rebellion’ (2015) en ‘America: The Farewell Tour’ (2018), waren een opeenvolging van hartstochtelijke oproepen om het verval serieus te nemen. Het geeft me geen voldoening om gelijk te hebben gekregen.
‘De woede van degenen die door de economie in de steek gelaten zijn, de angsten en zorgen van een belegerde en onzekere middenklasse, en het verlammende isolement dat gepaard gaat met het verlies van gemeenschap, vormen het brandhout voor een gevaarlijke massabeweging,’ schreef ik in 2007 in American Fascists. ‘Als deze bezitslozen niet opnieuw worden opgenomen in de gewone maatschappij, als ze uiteindelijk alle hoop verliezen op het vinden van goede, stabiele banen en kansen voor zichzelf en hun kinderen – kortom, de belofte van een betere toekomst – zal het spook van het Amerikaanse fascisme de natie overspoelen. Deze wanhoop, dit verlies van hoop, deze ontkenning van een toekomst, drijven de wanhopigen in de armen van degenen die wonderen beloven en dromen van apocalyptische glorie verkopen.’
De (her-)verkiezing van Donald Trump als president markeert niet de opkomst van het fascisme, maar het verdwijnen van de dunne vernislaag die de corruptie van de heersende klasse en de façade van democratie bedekte. Trump is een symptoom, niet de oorzaak. Het verlies van democratische basisnormen begon al lang voor zijn tijd en bereidde de weg voor een Amerikaans totalitarisme. Deïndustrialisatie, deregulering, bezuinigingen, ongecontroleerde roofzuchtige bedrijven, onder meer in de gezondheidszorg, grootschalig toezicht op iedere Amerikaan, sociale ongelijkheid, een kiesstelsel dat wordt geplaagd door gelegaliseerde omkoping, eindeloze en zinloze oorlogen, de grootste gevangenisbevolking ter wereld, maar vooral een diepgeworteld gevoel van verraad, stagnatie en wanhoop, hebben geleid tot een giftige mix. Deze omstandigheden hebben een sluimerende haat aangewakkerd tegen de heersende klasse en de instellingen die zij hebben misvormd om uitsluitend de rijken en machtigen te dienen. De Democraten zijn hier net zo schuldig aan als de Republikeinen.
‘Trump en zijn coterie van miljardairs, generaals, halve garen, christelijke fascisten, criminelen, racisten en moreel afwijkenden spelen de rol van de Snopes-clan uit de romans van William Faulkner,’ schreef ik in America: The Farewell Tour. ‘De Snopes-clan vulde het machtsvacuüm in van het vervallen Zuiden en nam meedogenloos de controle over van de gedegenereerde, voormalige slavenhoudende aristocratische elites. Flem Snopes en zijn uitgebreide familie – waaronder een moordenaar, een pedofiel, een bigamist, een brandstichter, een geestelijk gehandicapte man die met een koe copuleert, en een familielid dat kaartjes verkoopt om dit tafereel te aanschouwen – zijn fictieve representaties van het uitschot dat nu tot de hoogste niveaus van de federale overheid is verheven. Ze belichamen de morele verrotting die voortkomt uit ongebreideld kapitalisme.’
‘De gebruikelijke verwijzing naar “amoraliteit,” hoewel accuraat, is niet voldoende onderscheidend en plaatst hen op zichzelf niet, zoals het hoort, in hun historische context,’ schreef criticus Irving Howe over de Snopes-clan. ‘Misschien is het belangrijkste om te zeggen dat zij zijn wat daarna komt: de wezens die opdoemen uit de verwoesting, met het slijm nog op hun lippen.’
‘Laat een wereld instorten, bijvoorbeeld in het Mondiale Zuiden of in Rusland, en onmiddellijk komen er figuren bovendrijven met onbeschaamde ambitie. Ze banen zich een weg omhoog vanuit de diepste lagen van de samenleving, mannen voor wie morele principes niet alleen absurd lijken, maar simpelweg onbegrijpelijk zijn. Het zijn zonen van struikrovers of eenvoudige boeren die uit het niets opduiken en de macht grijpen met de rauwe, nietsontziende kracht van hun onverschrokkenheid,’ schreef Howe. ‘Deze mannen worden presidenten van lokale banken, voorzitters van regionale partijcomités, en later, enigszins opgepoetst, vechten ze zich een weg omhoog tot in het Congres of het Politbureau. Ze zijn aaseters zonder enige terughoudendheid. Ze hoeven niet te geloven in de instortende officiële regels van hun samenleving; het enige wat ze moeten doen, is de juiste geluiden imiteren.’
De politieke filosoof Sheldon Wolin omschreef ons bestuurssysteem als een vorm van ‘omgekeerd totalitarisme.’ Dit is een systeem waarin de oude symbolen, iconografie en taal van de democratie behouden blijven, maar de macht feitelijk is overgedragen aan bedrijven en oligarchen. We maken nu de overgang naar een meer herkenbare vorm van totalitarisme, gekenmerkt door de opkomst van een demagoog en een ideologie die draait om de demonisering van ‘de ander,’ overdreven mannelijkheid en irrationeel, magisch denken. Fascisme ontstaat altijd als het bastaardkind van een failliet liberalisme.
‘We leven in een rechtssysteem met twee gezichten: aan de ene kant worden arme mensen lastiggevallen, gearresteerd en opgesloten voor onbeduidende overtredingen, zoals het verkopen van losse sigaretten – een praktijk die in 2014 leidde tot de fatale wurging van Eric Garner door de politie in New York City. Aan de andere kant worden misdaden van enorme omvang, gepleegd door oligarchen en bedrijven – zoals olielekkages of bankfraude ter waarde van honderden miljarden dollars, die veertig procent van de wereldwijde rijkdom hebben vernietigd – afgedaan met lauwe administratieve maatregelen, symbolische boetes en civiele procedures. Dit systeem biedt de rijke daders feitelijke immuniteit tegen strafrechtelijke vervolging,’ schreef ik in America: The Farewell Tour.
De utopische ideologie van het neoliberalisme en het mondiale kapitalisme is een enorme oplichterij. In plaats van de rijkdom eerlijk te verdelen, zoals de neoliberale pleitbezorgers beloofden, werd het grootste deel ervan omhoog gesluisd naar een roofzuchtige, oligarchische elite. Dit heeft geleid tot de ergste economische ongelijkheid sinds het tijdperk van de roofridders. De werkende armen, van wie de vakbonden en rechten werden afgebroken en van wie de lonen de afgelopen veertig jaar zijn gestagneerd of zelfs gedaald, zijn in een toestand van chronische armoede en werkloosheid terechtgekomen. Hun leven, zoals Barbara Ehrenreich beschrijft in ‘Nickel and Dimed, is een eindeloze, stressvolle strijd om te overleven. De middenklasse verdwijnt langzaam maar zeker. Steden die ooit bloeiden dankzij productie en fabrieksbanen zijn veranderd in verlaten, dichtgetimmerde gebieden. De gevangenissen raken overvol. Tegelijkertijd hebben bedrijven de afbraak van handelsbarrières bevorderd, waardoor ze 1,42 biljoen dollar aan winsten bij buitenlandse banken kunnen parkeren om belasting te ontwijken.
Het neoliberalisme heeft, ondanks zijn belofte om de democratie te versterken en wereldwijd te verspreiden, in werkelijkheid regelgeving uitgehold en democratische systemen ontmanteld. Deze zijn omgevormd tot machtsapparaten die bedrijven dienen. In de neoliberale orde zijn termen als ‘liberaal’ en ‘conservatief’ betekenisloos geworden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een Democratische presidentskandidaat die trots opschepte over de steun van Dick Cheney, een oorlogsmisdadiger die zijn ambt van vice-president onder president George W. Bush verliet met een goedkeuringspercentage van slechts dertien procent. De aantrekkingskracht van Trump ligt erin dat hij, hoewel verwerpelijk en clownesk, het faillissement van de politieke schijnvertoning genadeloos blootlegt en bespot.
‘De permanente leugen is de apotheose van het totalitarisme,” schreef ik in America: The Farewell Tour.
Het maakt niet langer uit wat waar is, alleen wat als ‘juist’ wordt beschouwd. Federale rechtbanken worden bevolkt door incompetente en onkundige rechters die trouw zijn aan de ‘juiste’ ideologie: die van het corporatisme en de strenge sociale normen van christelijk rechts. Zij hebben een diepe minachting voor de werkelijkheid, inclusief de wetenschap en de rechtsstaat, en proberen degenen die leven in een wereld gebaseerd op realiteit en intellectuele en morele autonomie buitenspel te zetten. Totalitaire regimes verheffen altijd de brute kracht en de domheid. Deze regerende idioten hebben geen echte politieke filosofie of concrete doelen. Ze rechtvaardigen hun hebzucht en machtswellust met holle clichés en tegenstrijdige slogans. Dit patroon is net zo zichtbaar bij christelijk rechts als bij de corporatisten die het evangelie van de vrije markt en mondialisering prediken. De samensmelting van deze twee groepen – corporatisten en christelijk rechts – is als een huwelijk tussen Godzilla en Frankenstein.
De illusies die via onze schermen worden verspreid – inclusief de fictieve persoonlijkheid die voor Trump werd gecreëerd in The Apprentice – hebben de werkelijkheid verdrongen. Politiek is verworden tot een burleske voorstelling, zoals de saaie, met beroemdheden doorspekte campagne van Kamala Harris treffend illustreerde. Het is niets meer dan een show, opgebouwd uit rook en spiegels, geproduceerd door een leger van agenten, publicisten, marketingafdelingen, promotors, scriptschrijvers, televisie- en filmproducenten, videotechnici, fotografen, bodyguards, kledingadviseurs, fitnesstrainers, opiniepeilers, nieuwslezers en televisiecoryfeeën. We leven in een cultuur die wordt overspoeld door leugens. ‘De cultus van het zelf domineert ons culturele landschap,’ schreef ik in Empire of Illusion.
Deze cultus vertoont de klassieke eigenschappen van psychopaten: oppervlakkige charme, grootheidswaan en zelfingenomenheid; een onverzadigbare behoefte aan constante prikkels, een voorkeur voor liegen, bedriegen en manipuleren, en een totaal gebrek aan wroeging of schuldgevoel. Dit is precies de ethiek die bedrijven promoten: de ethiek van onbelemmerd kapitalisme. Het is het misplaatste geloof dat persoonlijke stijl en persoonlijke vooruitgang – vaak verward met individualisme – gelijk staan aan democratische gelijkheid. In werkelijkheid is persoonlijke stijl, gedefinieerd door de goederen die we kopen en consumeren, een compensatie geworden voor het verlies van echte democratische gelijkheid. In de cultus van het zelf geloven we dat we recht hebben op alles wat we willen. We mogen alles doen – zelfs onze vrienden kleineren of vernietigen – om rijkdom, geluk en roem te bereiken. En zodra roem en rijkdom bereikt zijn, worden ze hun eigen rechtvaardiging, hun eigen moraal. Hoe je daar gekomen bent, doet er niet meer toe. Zodra je de top hebt bereikt, stelt niemand die vragen nog.
Mijn boek Empire of Illusion begint in Madison Square Garden tijdens een tournee van World Wrestling Entertainment. Ik realiseerde me dat professioneel worstelen een blauwdruk vormde voor ons sociale en politieke leven, maar ik had nooit verwacht dat het uiteindelijk een president zou voortbrengen. ‘De gevechten zijn gestileerde rituelen,’ schreef ik destijds, in woorden die net zo goed een beschrijving van een Trump-rally hadden kunnen zijn:
Het zijn openbare uitingen van pijn en een intens verlangen naar wraak. Het zijn niet de worstelwedstrijden zelf, maar de groteske en gedetailleerde verhalen achter elke wedstrijd die het publiek in extase brengen. Deze geritualiseerde gevechten bieden de mensen in de arena een tijdelijke, uitbundige ontsnapping uit hun dagelijkse bestaan. De zware last van echte problemen wordt getransformeerd tot brandstof voor een energieke en meeslepende pantomime.
Het wordt er niet beter op. De middelen om afwijkende meningen de mond te snoeren zijn diep verankerd. Onze democratie is al jaren geleden ingestort. We verkeren in de greep van wat Søren Kierkegaard omschreef als de ‘ziekte tot de dood’ – een verdoving van de ziel door wanhoop, die leidt tot morele en fysieke vernedering. Het enige wat Trump hoeft te doen om een openlijke politiestaat te vestigen, is een schakelaar omzetten. En dat zal hij doen. ‘Hoe erger de realiteit wordt, hoe minder een belegerde bevolking erover wil horen,’ schreef ik aan het einde van Empire of Illusion, ‘en hoe meer ze zichzelf afleidt met smakeloze pseudo-evenementen vol beroemdheden, roddels en trivia. Dit zijn de vulgaire feesten van een stervende beschaving.’
Vertaling: Menno Grootveld