Oorspronkelijke tekst (Engels): UnHerd, 28 september 2022
door Thomas Fazi
Thomas Fazi is schrijver, journalist en vertaler. Zijn jongste boek Reclaiming the State verscheen bij Pluto Press.
De aanslagen markeren een gevaarlijke escalatie tussen het Westen en Rusland
De Deense strijdkrachten hebben dinsdagmiddag op Twitter verontrustende luchtbeelden vrijgegeven van een enorm gebied van opborrelend water in de Oostzee, nabij het Deense eiland Bornholm, veroorzaakt door gaslekken in zowel de Nord Stream 1- als de Nord Stream 2- gasleiding.
Nord Stream 1, in 2011 in gebruik genomen, loopt twaalfhonderd kilometer onder de Oostzee van de Russische kust bij Sint-Petersburg naar noordoost-Duitsland. Tot voor kort was het veruit de grootste Russische gasleiding naar Europa. Er wordt echter geen gas meer getransporteerd sinds augustus, toen Rusland de pijpleiding officieel sloot om ʻonderhoudsredenenʼ (Moskou zegt dat de sancties het onmogelijk hebben gemaakt de gasinfrastructuur goed te onderhouden, terwijl westerse regeringen Rusland ervan hebben beschuldigd de pijpleiding opzettelijk te hebben afgesloten als vergelding voor de westerse sancties en steun aan Oekraïne).
Nord Stream 2 is een parallelle pijpleiding die in 2021 werd voltooid en in 2022 in gebruik genomen had moeten worden – maar Duitsland heeft het project stopgezet nadat de Russische invasie van Oekraïne begon. Geen van beide pijpleidingen was dus operationeel op het moment van de lekken, dus deze laatste zullen geen onmiddellijk effect hebben op het aanbod, ook al zullen de gasprijzen naar verwachting verder blijven oplopen.
De gevolgen op de langere termijn zijn echter enorm. Vooral als we bedenken dat men het er algemeen over eens is dat dit geen ongeluk was, maar een opzettelijke sabotagedaad. De Zweedse, Deense en Poolse regeringen zijn hier heel duidelijk over geweest, en zelfs EU-commissaris Ursula von der Leyen is van mening dat de lekken veroorzaakt zijn door sabotage. Het Zweedse Nationale Seismische Netwerk zei zelfs dat er twee ʻwaarschijnlijke explosiesʼ waren geregistreerd in het gebied van de gaslekken. Klaarblijkelijk heeft de CIA de Duitse regering al weken geleden gewaarschuwd voor mogelijke aanslagen op gaspijpleidingen in de Oostzee.
De Verenigde Staten, Rusland en Duitsland hebben allemaal de mogelijkheid van een doelgerichte aanslag geopperd, maar nog geen definitief standpunt ingenomen.
Als het een opzettelijke daad was, is de vraag natuurlijk: wie heeft het gedaan? Ondanks het gebrek aan bewijs is het met de vinger wijzen al begonnen. Oekraïne heeft, niet bepaald verrassend, Rusland beschuldigd van het veroorzaken van de lekken in wat het land beschreef als ʻterroristische aanslagenʼ en ʻeen daad van agressie tegen de EU.ʼ
Het is echter onduidelijk hoe Rusland er baat bij zou kunnen hebben om ernstige schade te veroorzaken aan een pijpleiding waarvan de aanleg vijftien miljard euro heeft gekost, terwijl het, als het Europa wil schaden, ook gewoon de kraan kan dichtdraaien – zoals het volgens sommigen al heeft gedaan. Afgezien daarvan had Poetin iets meer dan een week vóór de lekken gezegd dat als Europa het gasprobleem wil oplossen, het alleen maar de sancties hoeft op te heffen en de Nord Stream 2-pijpleiding open te stellen. ʻDruk gewoon op de knop en alles komt weer op gang,ʼ zei Poetin.
Bovendien is de Nord Stream-pijpleiding deels in Duitse handen, en vonden de ʻaanslagenʼ plaats in Deense territoriale wateren. Daarom komt het in feite neer op agressie tegen twee NAVO-landen. Als Rusland een Derde Wereldoorlog wil ontketenen, zijn er minder ingewikkelde manieren om dat te doen.
Het is dus misschien niet verrassend dat een alternatieve theorie de ronde doet op de sociale media – dat de Verenigde Staten zelf achter de sabotage zitten. Velen hebben gewezen op een persconferentie in februari dit jaar waar de Amerikaanse president Biden zei: ʻAls Rusland Oekraïne binnenvalt… zal er geen Nord Stream 2 meer zijn. Wij zullen er een einde aan maken.ʼ Toen een verslaggever hem vroeg ʻMaar hoe gaat u dat precies doen, aangezien… het project in handen is van Duitsland?,ʼ antwoordde Biden: ʻIk beloof u, we zullen in staat zijn het te doen.ʼ
Het is zeker waar dat Biden veel dingen kan hebben bedoeld met deze opmerking. Maar het is ook geen geheim dat de VS altijd tegen het Nord Stream 2-project zijn geweest, dat zij zagen als de weg naar sterkere Russisch-Europese betrekkingen. Zelfs sommige figuren in Europa zijn achterdochtig, zoals Radek Sikorski – voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Polen en huidig voorzitter van de EU-VS delegatie van het Europees Parlement –, die een afbeelding van het lek tweette met daarbij de woorden ʻDank u, VS.ʼ
Maar als het doel was om een einde te maken aan Nord Stream 2, dan was dat doel waarschijnlijk al bereikt: onlangs verklaarde de Duitse minister van Economische Zaken Robert Habeck namelijk dat hij ʻgeen scenario, of geen voorzienbaar scenario [zag] waarin Nord Stream 2 een rol zou spelen voor de energiezekerheid van Duitsland.ʼ Dus hoewel het altijd mogelijk is dat de VS een nog grotere staak in het hart van het project wilden steken, is het een beetje overdreven om Bidens woorden als een schuldbekentenis te beschouwen.
Uiteindelijk is het onwaarschijnlijk dat we ooit te weten zullen komen wie de echte schuldige is. Eén ding is echter duidelijk: de aanslagen markeren een gevaarlijke escalatie in de proxy-oorlog van het Westen met Rusland.
Vertaling: Menno Grootveld